Oku Defter 6 O kişinin sevinçle, muradına ermiş olarak, Allah'a şükrederek, secde ederek ve Hakk'ın işaretlerinin garipliklerine ve onların hiçbir aklın ve anlayışın ulaşamayacağı bir şekilde tezahür eden te'villerine şaşkınlıkla geri dönmesi Beyit 4367

M6:4367 — زوترش بردار آویزید کو / عیسی است از دست ما تخلیط‌جو

زوترش بردار آویزید کوعیسی است از دست ما تخلیط‌جو
✦ Bu beyti Türkçe dilinde oluştur

M6:4367

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — kaydedilmiş Mesnevi derslerinden

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: گفتند: «او را زود به دار آویزید! این همان عیسی است که قصد فتنه‌گری و برهم زدن کار ما را دارد.» معنا: این بیت، روایت مأموران و دشمنان عیسی را بیان می‌کند که با وجود انکار فردی که به جای عیسی دستگیر شده، بر اعدام او اصرار می‌ورزند و او را به جرم فتنه‌گری «عیسای تخلیط‌جو» می‌خوانند.

شرح

این بیت از آن صحنه‌های دراماتیک و پُرمغزی است که مولانا برای تبیین یکی از عمیق‌ترین و لطیف‌ترین آموزه‌های خود، یعنی «لطف خفی» الهی، به کار می‌گیرد. در نگاه مولانا و مکتب او، جهان نه بر اساس یک جبر کور، که بر مدار اراده و حکمت پنهان الهی می‌چرخد. خداوند، بهترین چاره‌گر است، و همان‌گونه که در قرآن کریم می‌خوانیم: «وَمَكَروا وَمَكَرَ اللَّهُ ۖ وَاللَّهُ خَيرُ الماكِرينَ»؛ دشمنان طرح می‌ریزند و خدا نیز تدبیر می‌کند، و خداوند بهترین تدبیرکنندگان است.

در این حکایت، امیر (که در روایات به پیلاطس اشاره دارد) به تحریک یهودیان، مأموران را برای دستگیری و به صلیب کشیدن عیسی می‌فرستد. عیسی در خانه‌ای پنهان می‌شود. اما آنچه رخ می‌دهد، نه آن است که دشمنان می‌خواهند. به باور مولانا، مطابق روایت قرآنی و اسلامی، خداوند فردی دیگر را شبیه عیسی می‌گرداند و او به جای عیسی دستگیر می‌شود. مولانا این را به زیبایی بیان می‌کند که عیسی در همان خانه «تاجدار» می‌شود، یعنی به آسمان‌ها عروج می‌کند و به مقام عزت می‌رسد. در مقابل، آن فردِ شبیه‌شده، «تاج دار» می‌شود، یعنی به بالای دار می‌رود و به صلیب کشیده می‌شود.

در این بیت، شاهد آن لحظهٔ اوجیم که فرد شبیه‌شده بر بالای دار فریاد می‌زند: «هی میاویزید، من عیسی نی‌ام / من امیرم بر جهودان خوش‌پی‌ام!» او قسم می‌خورد که عیسی نیست و از خود یهودیان است. اما دشمنان، که چشمانشان از کینه و مکر کور شده است، گوش به این سخنان نمی‌دهند. آنان با قاطعیت و خشم فریاد می‌زنند که «زوترش بر دار آویزید کو / عیسی است از دست ما تخلیط‌جو!» یعنی این مرد کسی جز عیسی نیست، همان فتنه‌گر و مخل نظم که به دنبال برهم زدن امور ماست، و باید فوراً اعدام شود.

مهم‌ترین نکته اینجاست: آنچه دشمنان به قصد ذلیل کردن و نابودی عیسی انجام می‌دهند، در نهایت به عزت و عروج او می‌انجامد. نیت بد آن‌ها، به واسطه لطف خفی الهی، بدل به امر نیک می‌شود. این درسی است عمیق: گاهی ظاهری‌ترین بدی‌ها، بزرگترین هدایا را در باطن خویش پنهان دارند. گمراهی و ضلالت ظاهری، می‌تواند مقدمهٔ رشد و سود معنوی باشد؛ گناهِ با توبه مقرون، می‌تواند دروازهٔ کرامتی شود که هرگز نصیب بی‌گناهان نمی‌گردد. این است جلوه‌ای از آن «لطف خفی» که پادزهر را در دل زهر می‌نشاند و در پس هر قهر، لطفی پنهان می‌دارد. این همان معنای حکمت‌آمیز است که از چشم عادی پنهان می‌ماند، اما برای عارفان گشوده و پیداست. در این جهان، هیچ نیکوکاری از بیم لغزش نباید ایمن باشد و هیچ خطا‌کاری نیز نباید از امیدِ مغفرت و تغییر، ناامید شود.

نکات کلیدی

  • قصد بد دشمنان به اراده الهی به خیر و عزت تبدیل می‌شود؛ آنچه ظاهرش قهر است، باطنش لطف است.
  • ماجرای دستگیری و به صلیب کشیده شدن عیسی (بر اساس روایت اسلامی) نمونه‌ای بارز از «لطف خفی» الهی است.
  • ظواهر می‌توانند فریبنده باشند؛ بلاهای ظاهری گاهی نعمت‌های پنهان الهی‌اند.
  • اعمال شریرانه اغلب ناخواسته به هدفی والاتر و خیر در طرح کیهانی خدمت می‌کنند.
  • خداوند، بهترین چاره‌گر است که نقشه‌های بد را علیه برگزیدگانش به تعالی و ارتقای آنان بدل می‌کند.
  • هیچ نیکوکاری از بیم لغزش ایمن نباشد و هیچ خطا‌کاری نیز نباید از امیدِ مغفرت ناامید شود.

Sources: d6-s96 · 22:00:00 d6-s96 · 22:16:30 d6-s96 · 23:16:30 d6-s96 · 23:30:00

به زبانِ تو — Kendi dilin · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.