M1:1211 — همزبانی خویشی و پیوندی است / مَرد با نامحرمان چون بندی است

مولانا این بیت را در میانهٔ داستان «سلیمان و مرغان» می‌آورد. همهٔ پرندگان نزد سلیمان جمع می‌شوند، چون او زبانشان را می‌فهمد و با او احساس یگانگی و محرمیت می‌کنند. این بیت، آن وضعیت خاص را به یک اصل کلی تبدیل می‌کند.

نکتهٔ اصلی این است که «همزبانی» صرفاً صحبت کردن به یک زبان مشترک نیست، بلکه به معنای فهم متقابل و عمیق است. وقتی کسی حرف دل ما را می‌فهمد، گویی از خویشاوندان ماست و با او پیوندی روحی برقرار می‌کنیم. در مقابل، وقتی در جمعی هستیم که کسی ما را درک نمی‌کند (نامحرم است)، احساس تنهایی، بیگانگی و اسارت می‌کنیم، حتی اگر از نظر فیزیکی آزاد باشیم. این «بند» یا زندان، یک زندان روحی است.

مولانا بلافاصله در ابیات بعدی این مفهوم را گسترش می‌دهد و می‌گوید که «همدلی از همزبانی بهتر است». یعنی ممکن است دو نفر به یک زبان سخن بگویند اما بیگانه باشند، و دو نفر از دو ملت مختلف، از طریق دل با هم یکی باشند. پس، «زبان محرمی» که در این داستان به آن اشاره می‌شود، زبان فهم مشترک و همدلی است که مرزهای ظاهری را در هم می‌شکند.