M1:261 — می‌نمود آن مرغ را هر گون نهفت / تا که باشد اندرآید او بگُفت

Dieser Vers stammt aus der Geschichte vom Papagei und dem Krämer im ersten Buch des Masnavi, einer tiefgründigen Erzählung, die Rumi nutzt, um einen der hartnäckigsten Denkfehler der Menschheit zu kritisieren: den „papageienhaften Trugschluss“ oder das Ignorieren der vielfältigen Ursachen für eine einzige Wirkung. Der Vers beschreibt den Zustand des Krämers, nachdem sein schöner, sprechender Papagei nach einem Schlag von ihm kahl geworden ist und nicht mehr spricht.

Der Krämer, voller Reue, gibt Almosen und versucht jeden Trick, um die Sprache des Papageis wiederherzustellen. Der Ausdruck „هر گون نهفت“ (har gūn nehoft) bezieht sich auf all die Listen und Strategien, die er anwendet. Dieses „Verstecken“ und „Zeigen“ könnte bedeuten, dass der Krämer den Papagei verbirgt (vielleicht um seine Neugier zu wecken) oder ihm seltsame Szenen vorspielt, in der Hoffnung, ihn aus seinem Zustand des Grolls und Schweigens zu befreien. Dieses Schweigen ist, wie Rumi und Kommentatoren wie Zarrinkoub betonen, kein Unvermögen, sondern eine Form des Protests (qahr). Der Papagei hat bewusst aufgehört zu sprechen, nicht die Fähigkeit dazu verloren. Der Krämer sucht die Lösung in äußeren Veränderungen und glaubt, durch das „Zeigen“ oder „Verstecken“ von Dingen den Papagei zum Reden bringen zu können.

Der entscheidende Punkt offenbart sich jedoch in der Reaktion des Papageis auf einen kahlköpfigen Qalandar (Derwisch), der am Laden vorbeigeht. Als der Papagei den kahlen Kopf sieht, ruft er: „He, du Kahlkopf, warum hast du dich unter die Kahlen gemischt? Hast du etwa auch Öl aus einer Flasche verschüttet?“ Hier enthüllt Rumi den Kern seiner Lehre: Der Papagei geht davon aus, dass die einzige Ursache für Kahlheit das Verschütten von Öl und die darauffolgende Bestrafung ist. Er unterscheidet nicht zwischen dem gemeinsamen Erscheinungsbild (Kahlheit) und dessen unterschiedlichen Ursachen. Der Kopf des Papageis wurde durch einen Schlag kahl, der des Derwischs aber durch die traditionelle Rasur der Qalandar.

Dieser papageienhafte Trugschluss, alle Ursachen auf eine einzige zu reduzieren, wird von Rumi scharf verurteilt. Er betont im gesamten Masnavi, dass viele Phänomene, besonders in der unsichtbaren Welt der Bedeutungen, komplexe und vielfältige Ursachen haben, die unserem oberflächlichen Blick verborgen bleiben. So ist dieser Vers nicht nur ein Bild der vergeblichen Bemühungen des Krämers, den Papagei zu stimulieren, sondern auch ein subtiler Hinweis darauf, dass oberflächliche Lösungen den tiefen, inneren Groll des Papageis nicht überwinden können. Die Heilung liegt nicht in den theatralischen Tricks des Krämers, sondern in einem korrekten Verständnis der Ursachen von Ereignissen.

This couplet is from the story of the Parrot and the Greengrocer, which Rumi uses to critique a fundamental error in human thinking: the “parrot-like fallacy” of assuming a single cause for an effect that may have many.

The greengrocer, full of remorse for having hit his parrot and knocked it bald and silent, is now trying anything to fix the situation. The phrase har gūn nehoft (every kind of ruse/concealment) refers to all the ploys he devises. He might hide the parrot, or stage strange scenes for it, hoping to jolt it out of its silence. The parrot's silence, however, is not a physical inability to speak but a form of qahr—a deep sulking or protest. The shopkeeper misunderstands this, seeking an external, mechanical solution to an internal, emotional problem.

The story's core lesson is revealed when the parrot finally speaks. Seeing a bald dervish pass by, it squawks, “Hey, you! Did you get bald for spilling oil, too?” The parrot mistakenly assumes the dervish's baldness has the same cause as its own. This is the fallacy Rumi targets: projecting one's own limited experience as a universal explanation. The dervish is bald by choice, as part of his spiritual path; the parrot is bald from a blow. Rumi uses this simple error to illustrate how we misjudge saints and prophets, assuming their inner states are just like our own, and how we misinterpret the complex workings of the world by reducing them to the few causes we know. The greengrocer's futile tricks in this verse underscore his failure to grasp the true, internal nature of the parrot's silence.

এই বেইতটি মসনভির প্রথম দপ্তরের ‘তোতা ও দোকানদারের’ সেই বিখ্যাত গল্প থেকে নেওয়া হয়েছে, যেখানে রুমি মানুষের একটি গভীর জ্ঞানতাত্ত্বিক ত্রুটির সমালোচনা করেছেন। এই ত্রুটি হলো কোনো একটি ঘটনার পেছনের বিভিন্ন কারণকে উপেক্ষা করে কেবল একটি কারণকেই চূড়ান্ত বলে ধরে নেওয়া, যাকে বলা যায় ‘তোতাপাখির মতো ভুল অনুমান’। বেইতটি সেই দোকানদারের অবস্থা বর্ণনা করছে, যে তার সুন্দর ও বাকপটু তোতাকে আঘাত করে টাক করে ফেলার পর পাখিটি কথা বলা বন্ধ করে দিয়েছে।

দোকানদার অনুতপ্ত হয়ে তোতার বাকশক্তি ফিরিয়ে আনার জন্য নানা কৌশল অবলম্বন করতে থাকে। বেইতের ‘হর গূন নিহোফ্‌ত’ (هر گون نهفت) কথাটির অর্থ হলো সব ধরনের লুকোচুরি, প্রদর্শন বা কৌশল। দোকানদার হয়তো পাখিটিকে আড়ালে রাখছিল, বা তার সামনে অদ্ভুত সব দৃশ্য তৈরি করছিল, এই আশায় যে পাখিটি তার অভিমান বা নীরবতা ভাঙবে। রুমি এবং তাঁর ব্যাখ্যাকারদের মতে, তোতার এই নীরবতা অক্ষমতাজনিত ছিল না, বরং এটি ছিল তার এক ধরনের ‘ক্বাহ্‌র’ (قهر) বা অভিমানী প্রতিবাদ। দোকানদার বাইরের পরিবর্তন ঘটিয়ে, অর্থাৎ কিছু দেখিয়ে বা লুকিয়ে, সমস্যার সমাধান খুঁজছিল।

কিন্তু গল্পের মূল শিক্ষাটি প্রকাশ পায় যখন তোতা একজন টাকমাথা দরবেশকে দেখে কথা বলে ওঠে। সে দরবেশকে নিজের মতো মনে করে বলে, “কী হে টাকমাথা, তুমিও কি তেল ফেলে দিয়েছিলে?” এখানেই রুমি তাঁর আসল বক্তব্য তুলে ধরেন: তোতা পাখিটি ধরে নিয়েছে যে টাক হওয়ার একমাত্র কারণ হলো তেল ফেলা এবং তার ফলস্বরূপ মার খাওয়া। সে বাহ্যিক মিল (টাক) এবং তার পেছনের ভিন্ন ভিন্ন কারণের মধ্যে পার্থক্য করতে পারেনি। তোতার মাথা টাক হয়েছিল আঘাতের ফলে, কিন্তু দরবেশের মাথা টাক হয়েছিল কলন্দর প্রথা অনুসারে চুল কামিয়ে ফেলার কারণে।

এই ‘তোতাপাখির মতো ভুল অনুমান’, অর্থাৎ সব কারণকে একটিমাত্র কারণে পর্যবসিত করা, রুমির দৃষ্টিতে একটি মারাত্মক ভুল। তিনি বোঝাতে চেয়েছেন যে জগতের অনেক ঘটনার, বিশেষ করে আধ্যাত্মিক জগতের, বহুস্তরীয় ও জটিল কারণ থাকে যা আমাদের স্থূল দৃষ্টিতে ধরা পড়ে না। সুতরাং, এই বেইতটি কেবল তোতাকে কথা বলানোর জন্য দোকানদারের বৃথা চেষ্টার ছবিই তুলে ধরে না, বরং এটিও ইঙ্গিত করে যে বাহ্যিক ও লোকদেখানো সমাধান দিয়ে গভীর মানসিক বা আধ্যাত্মিক সমস্যার সমাধান করা যায় না।

这句诗出自《玛斯纳维》第一卷中“鹦鹉与杂货商”的故事。在这个极富教诲意义的故事里，鲁米批判了人类思维中最根深蒂固的谬误之一：即“鹦鹉式谬误”，也就是对“一果多因”视而不见。

这句诗描写的正是杂货商的窘境：他那只漂亮又会说话的鹦鹉，因为被他打了一巴掌而秃了头，从此便不再开口。杂货商追悔莫及，不仅许愿、布施，还用尽了各种手段，试图让鹦鹉恢复说话的能力。诗中的“هر گون نهفت”（har gūn nehoft）意为“各色各样的隐藏与展示”，指的是他所使用的所有计策与花招。这可能意味着杂货商把鹦鹉藏起来（或许是为了激发它的好奇心），也可能是在它面前上演各种奇特的场面，希望借此打破它的“怨愤”与沉默。正如鲁米和一些杰出的阐释者所指出的，鹦鹉的沉默并非因为它丧失了说话的能力，而是一种“قهر”（qahr，可理解为“赌气”或“抗议”）。它是有意中断了言语。杂货商却以为，解决之道在于外部的改变，以为通过“展示”或“隐藏”某些东西，就能让鹦鹉再次开口。

然而，故事的关键，由鹦鹉自己的反应揭示了出来。当一个剃光头的托钵僧（Qalandar）从店前走过时，鹦鹉看到他光秃秃的头，便像个智者一样对他喊道：“喂，秃子！你怎么混进秃子堆里了？难道你也打翻了油瓶？”鲁米在此处揭示了其教诲的核心：鹦鹉以为，造成秃头的唯一原因就是打翻了油，然后被主人敲打。它无法区分相同的外表（秃头）背后可能有截然不同的原因。鹦鹉的头是因击打而秃，而托钵僧的头则是遵循其教派传统而剃光的。

这种“鹦鹉式谬误”——将所有原因都归结为自己所知的唯一原因——在鲁米看来是极其有害的。他反复强调，许多事物，尤其是在精神与形而上的世界里，其成因是复杂且多样的，远非我们肤浅的眼光所能看透。因此，这句诗不仅描绘了杂货商为引诱鹦鹉开口而做的种种徒劳尝试，也巧妙地暗示了一个事实：表面的、外在的解决方法，无法克服鹦鹉内心深处的“怨愤”。真正的疗愈，在于鹦鹉能正确理解事物的因果，或在于杂货商能改变自己的态度，而不在于那些“隐藏”与“展示”的花招。这个故事邀请我们超越表面的类比，去审视世界万物背后，无论是自然界还是人类灵魂中，那纷繁复杂的多重因果。

Bait ini berasal dari kisah Penjual dan Burung Beo dalam buku pertama Matsnawi, sebuah narasi yang sangat mendidik yang digunakan Rumi untuk mengkritik salah satu kekeliruan berpikir manusia yang paling mengakar: kekeliruan "beo" atau "mengabaikan beragamnya sebab dari satu akibat". Bait ini secara khusus menggambarkan keadaan si penjual setelah burung beonya yang indah dan pandai bicara menjadi botak dan bungkam akibat pukulan darinya.

Si penjual, yang penuh sesal, bernazar dan memberi hadiah, serta menggunakan segala cara untuk mengembalikan ucapan si beo. Frasa "har gūn nehoft" (berbagai muslihat) merujuk pada segala tipu daya dan strategi yang ia coba. "Nehoft" ini bisa berarti si penjual menyembunyikan si beo dari pandangan (mungkin untuk merangsang rasa ingin tahunya atau mengubah lingkungannya), atau ia sengaja membuat adegan-adegan aneh di hadapannya dengan harapan dapat mengeluarkannya dari keadaan "merajuk" dan diam. Keheningan si beo ini, seperti yang ditunjukkan oleh Rumi dan para penafsir terkemuka seperti Zarrinkoub, bukanlah karena ketidakmampuan, melainkan semacam "qahr" (protes atau ngambek) dari pihak si beo. Burung itu sengaja berhenti berbicara, bukan kehilangan kemampuan berbicara. Si penjual, dalam pikirannya, mencari solusi pada perubahan-perubahan eksternal, mengira bahwa dengan "memperlihatkan" atau "menyembunyikan" sesuatu, ia dapat membuat si beo berbicara lagi.

Namun, poin kuncinya, yang terungkap dari mulut si beo sendiri, muncul dalam reaksinya terhadap seorang darwis Qalandar botak yang lewat di depan toko. Melihat kepala darwis yang tak berambut, si beo berteriak: "Wahai fulan! Mengapa kau, si botak, bergaul dengan kaum botak? / Apakah kau juga menumpahkan minyak dari botol?" Di sinilah Rumi menyingkap inti ajarannya: si beo mengira bahwa satu-satunya penyebab kebotakan adalah menumpahkan minyak dan kemudian dipukul oleh si penjual. Ia gagal membedakan antara penampilan yang sama (botak) dan penyebabnya yang berbeda. Kepala si beo menjadi botak karena pukulan, sedangkan kepala si darwis dicukur sesuai tradisi Qalandar.

Kekeliruan beo ini, yaitu mereduksi semua sebab menjadi satu sebab tunggal, sangat dikecam oleh Rumi. Di seluruh Matsnawi, ia menekankan bahwa banyak hal, terutama di alam gaib dan makna, memiliki sebab-sebab yang rumit dan beragam yang tersembunyi dari pandangan lahiriah kita. Dengan demikian, bait ini tidak hanya memberi kita gambaran tentang upaya sia-sia si penjual untuk merangsang si beo, tetapi juga secara halus menyinggung kebenaran bahwa solusi-solusi dangkal dan eksternal tidak dapat mengatasi "qahr" internal si beo yang mendalam. Penyembuhan si beo terletak pada pemahaman yang benar tentang penyebab peristiwa, bukan pada tipu daya "persembunyian" dan pertunjukan si penjual. Kisah ini adalah ajakan untuk melampaui analogi-analogi dangkal dan melihat kerumitan serta keragaman sebab-akibat di alam semesta, baik di alam maupun dalam jiwa manusia.

این بیت از داستان «طوطی و بقال» در دفتر اول مثنوی، حال بقال را پس از تنبیه طوطی توصیف می‌کند. طوطی سخنگو، پس از ضربه‌ای که از صاحبش خورده، کچل شده و از سر قهر و اعتراض، سکوت کرده است.

بقال که از کردهٔ خود پشیمان است، برای به حرف آوردن دوبارهٔ پرنده به هر کاری دست می‌زند. عبارت «هر گون نهفت» به انواع ترفندها، پنهان‌کاری‌ها و نمایش‌هایی اشاره دارد که بقال به کار می‌بندد. او گمان می‌کند با تغییرات بیرونی و صحنه‌سازی‌های عجیب، می‌تواند بغض درونی و سکوت طوطی را بشکند. اما او متوجه نیست که سکوت طوطی از ناتوانی نیست، بلکه نوعی اعتراض و قهر است و راه‌حل‌های ظاهری بر آن کارگر نخواهد بود.

نقطهٔ اوج داستان و درسی که مولانا می‌خواهد بدهد، زمانی است که طوطی با دیدن یک درویش کچل، سکوتش را می‌شکند و فریاد می‌زند: «تو چرا با کچل‌ها همنشین شدی؟ مگر تو هم روغن ریخته‌ای؟» اینجاست که خطای فکری طوطی آشکار می‌شود: او گمان می‌کند تنها علت کچلی، ریختن روغن و کتک خوردن است. این قیاس طوطی‌وار، یعنی تعمیم دادن یک علت واحد به پدیده‌هایی با ظاهری مشابه، خطای بزرگی است که مولانا آن را نقد می‌کند. کچلی طوطی از ضربه بود، اما کچلی درویش از تراشیدن سر به رسم قلندران. این داستان دعوتی است به پرهیز از قیاس‌های سطحی و درک پیچیدگی و تنوع علت‌ها در جهان هستی.