M2:1764 — موسیا آداب‌دانان دیگرند / سوخته جان و روانان دیگرند

این بیت، نقطه‌ی اوج توبیخ خداوند به موسی در داستان شبان است. خداوند پس از آنکه موسی چوپان را به خاطر دعاهای ساده و به ظاهر کفرآمیزش سرزنش کرد، به او یادآوری می‌کند که دو دسته از بندگان وجود دارند و نباید آنها را با هم اشتباه گرفت.

دسته اول «آداب‌دانان» هستند: اینان عالمان، فقیهان و پیامبرانی چون خود موسی هستند که به ظواهر دین، آداب شرعی و نحوه‌ی صحیح عبادت آگاه‌اند. راه آنها، راه معرفت و رعایت دقیق صورت و قاعده است. این راه محترم است اما تنها راه نیست.

دسته دوم «سوخته‌جانان» هستند: اینان همان عاشقان شوریده‌ای چون آن شبان هستند که جانشان از آتش عشق الهی شعله‌ور است. برای آنها، صورت و لفظ اهمیت ندارد؛ بلکه «حال» و «سوز» درونی ملاک است. عشق، آنها را از قید و بند آداب و رسوم آزاد کرده است. همانطور که در ابیات بعدی می‌آید، از روستای ویران (دل سوخته‌ی عاشق) خراج و مالیات (تکالیف ظاهری) نمی‌گیرند و اگر از فرط عشق خطایی در کلامشان باشد، از صدها سخن صواب و حساب‌شده برتر است.

پیام اصلی این بیت، تمایز میان «شریعت» و «حقیقت» یا «عقل» و «عشق» است. خداوند به موسی می‌آموزد که گرچه تو پیامبر آداب و شریعتی، اما حق نداری معیار خود را بر سوختگان وادی عشق تحمیل کنی. راه آنها متفاوت است و مذهبشان، خودِ خداست.