M2:92 — کی ببینم روی خود را ای عجب‌؟ / تا چه رنگم همچو روزم یا چو شب‌؟

Bait ini adalah puncak dari sebuah perenungan tentang pengetahuan diri (ma'rifatun nafs). Rumi baru saja menjelaskan bagaimana mata fisik merindukan cahaya matahari, dan dengan cara yang sama, "mata hati" merindukan Cahaya Ilahi. Kerinduan spiritual ini mendorong sang pencari untuk bertanya: "Jika Tuhan memanggilku, layakkah aku? Seperti apa rupa batinku?"

Pertanyaan "Kapankah akan kulihat wajahku sendiri?" bukanlah tentang penampilan fisik. Ini adalah seruan eksistensial untuk melihat "wajah" ruh, esensi sejati seseorang di hadapan Tuhan. Citra siang dan malam adalah metafora yang kuat untuk kondisi spiritual: "siang" melambangkan kejernihan, kesucian, kedekatan dengan Sumber Cahaya, dan kebaikan; sementara "malam" melambangkan kegelapan, kebingungan, keterpisahan, dan keburukan.

Dalam konteks ini, bait tersebut menjadi titik tolak bagi pencarian sebuah "cermin" yang dapat memantulkan kondisi ruhani. Rumi kemudian menjelaskan bahwa cermin biasa hanya untuk kulit, tetapi cermin bagi ruh adalah "wajah Sahabat"—seorang Guru spiritual atau Kekasih Ilahi—yang dalam tatapannya, seseorang akhirnya dapat melihat dirinya yang sejati.

این بیت، زبان حال سالکی است که در مسیر شناخت خود و درک نسبت خود با حقیقت الهی، دچار سرگشتگی است. مولانا این پرسش را در ادامهٔ تمثیل «چشم دل» مطرح می‌کند. همان‌طور که چشم سر برای دیدن به نور بیرون نیاز دارد، چشم دل نیز مشتاق «نور بی‌قیاس» الهی است. اما سالک با خود می‌اندیشد که آیا اساساً شایستگی این جذب و کشش الهی را دارد یا نه.

این پرسش، «من چه رنگی‌ام؟»، یک پرسش بنیادین در عرفان است. «روز» نماد سرشت نورانی، پاکی، و نزدیکی به مبدأ الهی است، در حالی که «شب» نماد تاریکی نفس، غفلت، و دوری از آن حقیقت است. سالک می‌خواهد بداند که آیا وجودش بازتابی از نور الهی است یا در تاریکی خودبینی و صفات ناپسند گرفتار است. این بیت، عطش سوزان برای خودشناسی را بیان می‌کند که مقدمهٔ ضروری برای یافتن «آینهٔ جان» است. مولانا در ابیات بعدی توضیح می‌دهد که این آینه، چیزی جز «روی یار» یا همان انسان کامل نیست که سالک می‌تواند تصویر واقعی خود را در او ببیند.