M5:1370 — چون خری را یوسف مصری نمود / یوسفی را چون نماید آن جهود

این بیت در ادامهٔ داستان کنیزک و خاتون و خر بیان می‌شود و به قدرت ویرانگر «شهوت» می‌پردازد. مولانا توضیح می‌دهد که شهوت چگونه ادراک انسان را کاملاً دگرگون می‌کند. در مصراع اول، به ماجرای خاتون اشاره دارد که شهوت، خری را در نظرش آنچنان زیبا و خواستنی جلوه داد که همچون یوسف پیامبر، مظهر زیبایی، به چشمش می‌آمد.

مصراع دوم یک پرسش تکان‌دهنده و هشداری جدی است. مولانا می‌گوید حال که نیروی شهوت اینچنین قدرتمند است که می‌تواند یک «خر» را به «یوسف» تبدیل کند، تصور کن که اگر با یک «یوسف» واقعی روبرو شود، یعنی با انسانی زیبا و جذاب، آن را چگونه در نظرت جلوه خواهد داد؟ پاسخ تلویحی این است که آن را به مرتبه‌ای فراتر از واقعیت، به جایگاه یک معبود یا یک نیاز مطلق ارتقا می‌دهد و عقل و اختیار را به کلی از انسان سلب می‌کند.

در اینجا «جهود» (یهودی) استعاره از نفس اماره و شهوت است. در ادبیات عرفانی آن دوران، گاهی از یهودی به عنوان نماد انکار حقیقت یا مادی‌گرایی سرسخت استفاده می‌شد. مولانا شهوت را به یهودی‌ای تشبیه می‌کند که حقیقت معنوی را انکار می‌کند و فقط ظاهر فریبنده را می‌بیند و می‌نمایاند. پیام اصلی بیت این است: اگر شهوت با زشتی چنین می‌کند، فریبندگی آن در برابر زیبایی صدچندان خطرناک‌تر است.