M5:3092 — خواستش می‌گوی بر وجه کمال / که نباشد نسبت جبر و ضلال

این بیت در میانهٔ بحث پیچیدهٔ جبر و اختیار قرار دارد. مولانا استدلال می‌کند که قدرت و ارادهٔ خداوند، اختیار و ارادهٔ انسان را نفی نمی‌کند، همان‌طور که قدرت انسان بر اشیاء بی‌جان، وجود آن اشیاء را از بین نمی‌برد (بیت ۳۰۹۰). قدرت الهی در سطحی بالاتر عمل می‌کند و ارادهٔ ما را در بر می‌گیرد، نه اینکه آن را حذف کند.

در این بیت، مولانا یک اصل مهم کلامی و عرفانی را بیان می‌کند: باید ارادهٔ خداوند (خواست او) را به «کامل‌ترین وجه» (بر وجه کمال) توصیف کرد. توصیف کامل به این معناست که ارادهٔ الهی را طوری تعریف کنیم که مستلزم نسبت دادن نقص‌هایی چون مجبور کردن بندگان به گناه (جبر) یا گمراه کردن آن‌ها (ضلال) به او نباشد. به عبارت دیگر، اگر تفسیر ما از ارادهٔ خدا به این نتیجه برسد که او کسی را به زور به سوی کفر و گناه می‌راند، این تفسیر ماست که ناقص است، نه ارادهٔ خدا.

این بیت در واقع یک راهنما برای تفکر درست دربارهٔ خداست. مولانا می‌گوید مشکل در خودِ مفهوم «ارادهٔ الهی» نیست، بلکه در فهم محدود و ناقص ما از آن است. فهم کامل، هم جایگاه ارادهٔ مطلق الهی را حفظ می‌کند و هم مسئولیت و اختیار انسان را معتبر می‌شمارد. بیت‌های بعدی این ایده را باز می‌کنند و توضیح می‌دهند که ارادهٔ تو برای انجام کفر نیز شرط لازم است و نمی‌توان آن را صرفاً به خواست خدا نسبت داد و خود را مبرا دانست.