Читати› Daftar 6› Відповідь каді суфію› Бейт 1596
M6:1596 — گر دو حرف صدق گویی ای فلان / گفت تیره در تبع گردد روان
M6:1596
شرحِ سروش — з його записаних лекцій по Маснаві
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: ای فلان! حتی اگر دو کلمه سخن راست بگویی، آن سخن به سبب پرحرفی تیره و مغشوش از طبیعت تو روان خواهد شد.
معنا: این بیت به خطر پرحرفی هشدار میدهد، حتی اگر انسان با نیت نیکو شروع به سخن گفتن کند، زیادهگویی به تدریج کلام را از اصالت و روشنی دور کرده و به تیرگی و خطا میکشاند.
شرح
من این بیت را یکی از عمیقترین هشدارها دربارهٔ آفت زبان میدانم. مولانا در اینجا به نکتهای اشاره میکند که غالباً از نظر پنهان میماند: خطر نه فقط در دروغ گفتن یا باطل گفتن است، بلکه حتی در زیادهگوییِ حق و صدق نیز نهفته است. پیامبر فرمودند یاران همچون ستارگان راهنما هستند، و در همین سیاق، نطق و حرف زدن را "تشویش نظر" میداند. نطق، فکر را مشوش و پریشان میکند و لازمهٔ فکور بودن و اندیشهورزیدن، خاموشی است. پرحرفی، نشانهای از کمفکر بودن و توخالی بودن است؛ این را باید بجدّ دریافت.
مولانا پا را از این هم فراتر میگذارد. نمیگوید دروغ نگو، میگوید حتی اگر با نیت پاک و صدق دو کلمه حرف را آغاز کنی، همین "دو حرف صدق" میتواند موتور کلام را به حرکت درآورد و آنگاه، زمام سخن از دست میرود. آن "گفتهٔ تیره" که از "طبع" آدمی روان میشود، اشاره به همین عدم کنترل است. کلام، کلام میآورد؛ این یک قاعدهٔ محتوم است. به قول ضربالمثل عربی: «الکلام یجرّ الکلام». این حدیث شریف همواره باید آویزهٔ گوش ما باشد: «مَن کَثُرَ کَلامُهُ کَثُرَ خَطَؤُهُ»؛ هر کس زیاد سخن بگوید، خطایش نیز افزون خواهد شد. چرا؟ زیرا آدمی همیشه در اوج عقلانیت و استواری نیست؛ لحظاتی پیش میآید که خون به مغز نمیرسد، یاوهگویی آغاز میشود و سخنان ناصواب از دهان بیرون میآید.
حتی در "حرف رشد" — یعنی سخن نیکو و هدایتبخش — نباید "شارع" باشیم، یعنی آغازگر. زیرا سخن، سخن دیگر را میکشد و به دنبال خود میآورد و برای گوینده تیرگی ایجاد میکند. همانطور که چشمهای که ابتدا آب زلال میدهد، اما اگر بیمهار جاری شود، آب گلآلود و تیره از آن روان میگردد، دهان نیز وقتی گشوده شد، دیگر تحت مهار و ضبط انسان نیست. کلامِ ابتدا صاف و زلال، کمکم به کدورت میگراید و روان انسان را تیره میکند. این هشداری است برای همهٔ ما که گمان میکنیم سخنمان همیشه حق است و بیعیب. خیر، ذاتِ زیادهگویی خود یک آفت است، حتی برای کسانی که از صدق و راستی آغاز میکنند.
نکات کلیدی
- خاموشی، شرط لازم تفکر و اندیشهورزی عمیق است؛ پرحرفی نشانهٔ کمفکری است.
- زیادهگویی، حتی اگر با سخن حق آغاز شود، به تدریج کلام را تیره و مغشوش میکند.
- مولانا سخن را به چشمهای تشبیه میکند که در ابتدا زلال است، اما اگر کنترل نشود، آب گلآلود از آن روان میشود.
- زبان و کلام پس از گشودن دهان، از مهار گوینده خارج میشود و امکان خطا را افزایش میدهد.
- حدیث «هر کس زیاد سخن بگوید، خطایش نیز افزون خواهد شد»، درسی بنیادین در مثنوی است.
Sources: d6-s35 · 00:38:05 d6-s35 · 00:38:55 d6-s35 · 00:39:45 d6-s35 · 00:40:55
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: O so-and-so, even if you utter two words of truth, The darkened speech will flow forth from your nature.
Meaning: This couplet warns against the peril of excessive speech, suggesting that even well-intentioned words can become muddled and erroneous if one speaks too much, as speech tends to proliferate unchecked.
Explanation
I consider this couplet to be one of the most profound warnings regarding the affliction of the tongue. Here, Rumi points to something that often remains hidden: the danger lies not only in speaking falsehoods but also in the excess of even truth and sincerity. The Prophet said that companions are like guiding stars, and in this context, Rumi considers speech itself to be a "perturbation of thought" (tashwīsh-i naẓar). Speech disturbs and disquiets thought, and the prerequisite for being thoughtful and meditative is silence. Excessive speech, let me be clear, is a sign of shallow thinking and emptiness; this must be understood deeply.
But Rumi goes even further. He doesn't just say, "don't lie." He says, even if you begin with pure intent and sincerity, uttering just "two words of truth" (do ḥarf-i ṣidq), this very act can set the engine of speech in motion. And once it starts, the reins of discourse are lost. That "darkened speech" (gofta-ye tīra) that flows from one's "nature" (ṭabʿ) refers precisely to this lack of control. Speech begets speech; this is an ineluctable rule. As the Arabic proverb states: «الکلام یجرّ الکلام» (Speech draws on speech). The noble ḥadīth must always be at the forefront of our minds: «مَن کَثُرَ کَلامُهُ کَثُرَ خَطَؤُهُ» (Whoever speaks much, errs much). Why? Because one is not always at the peak of rationality and steadfastness; moments arise when blood doesn't reach the brain, idle talk begins, and inappropriate words spill forth.
Even in "virtuous speech" (ḥarf-i roshd) — that is, good and guiding words — one should not be the "initiator" (shāreʿ). For speech draws other speech in its wake, creating turbidity for the speaker. Just as a spring initially gives clear water, but if allowed to flow unchecked, muddy and turbid water will issue forth, so too, once the mouth is opened, it is no longer under one's control. Speech that is initially pure and clear gradually becomes murky, darkening the human soul. This is a warning for all of us who believe our words are always truthful and flawless. No, the very nature of garrulity is an affliction, even for those who begin from truth and sincerity.
Key takeaways
- Silence is a prerequisite for deep thought; garrulity is a sign of shallow thinking.
- Even truthful speech, when excessive, gradually becomes muddled and confused.
- Rumi likens speech to a spring: initially clear, but if uncontrolled, it yields turbid water.
- Once the mouth is opened, speech escapes the speaker's control, increasing the likelihood of error.
- The prophetic saying, 'Whoever speaks much, errs much,' is a fundamental lesson in the Masnavi.
Sources: d6-s35 · 00:38:05 d6-s35 · 00:38:55 d6-s35 · 00:39:45 d6-s35 · 00:40:55
به زبانِ تو — Вашою мовою · AI
Обговорення — Запитайте про цей бейт — відповіді з «Маснаві», кожен вірш цитується
Ваша розмова залишається на цьому пристрої, доки ви нею не поділитеся.
Про що питали читачі0
Ще ніхто не ділився запитаннями — ваше може бути першим.