M1:274 — صد هزاران این چنین اَشباه بین / فرقشان هفتاد ساله راه بین

Rumi warnt uns hier vor einem der grundlegendsten Trugschlüsse der Menschheit: dem Fehler, von sich auf andere zu schließen. Wir neigen dazu anzunehmen, dass andere so sind wie wir, was unsere Wahrnehmung der Realität verzerrt, insbesondere im Umgang mit den Propheten und Heiligen.

Die Menschheit gerät genau an diesem Punkt in die Irre, weil sie Gleichheit mit den Propheten beansprucht und die Heiligen für ihresgleichen hält. Sie argumentieren: „Wir sind Menschen, sie sind Menschen“, wir alle essen und schlafen. Rumi bezeichnet dies jedoch entschieden als Unwissenheit und Blindheit (ʿamā), denn es gibt einen unendlichen Unterschied zwischen ihnen. Diese Fehleinschätzung rührt von einer Kurzsichtigkeit her, die sich mit dem äußeren Schein zufriedengibt.

Um diesen Punkt zu verdeutlichen, führt Rumi eine Reihe von Beispielen an: Zwei Arten von Bienen ernähren sich von derselben Quelle, doch die eine erzeugt einen Stachel, die andere Honig. Zwei Arten von Gazellen fressen dasselbe Gras und trinken dasselbe Wasser, doch die eine produziert Mist, die andere reinen Moschus. Selbst Schilfrohre werden vom selben Wasser getränkt, doch das eine bleibt hohl, während das andere Zucker in sich nährt. Diese Bilder gipfeln in der Aussage, dass zwischen hunderttausenden solcher Ähnlichkeiten ein Unterschied liegt, der einer siebzigjährigen Reise entspricht – eine Metapher für eine immense, unüberbrückbare Kluft.

Einer der tiefsten Gedanken hier ist der innere Unterschied in der Verwandlung von Nahrung. Was ein Mensch aufnimmt, wird je nach seiner inneren Natur zu Gutem oder Schlechtem. Eine von Geiz und Neid erfüllte Seele wandelt alles, was sie empfängt, in noch mehr Geiz und Neid um. Ein Herz voller göttlicher Liebe hingegen verwandelt dieselbe Nahrung in Licht und Liebe. Die Unterscheidung dieser tiefen Unterschiede erfordert einen verfeinerten spirituellen „Geschmack“ (dhawq), denn so wie süßes und bitteres Wasser beide klar erscheinen, offenbart sich ihr wahrer Charakter erst beim Kosten.

Rumi warns against one of humanity's most fundamental errors: judging others by ourselves, especially when it comes to spiritual figures like prophets and saints. This fallacy arises from focusing on superficial similarities—we are human, they are human; we all eat and sleep—while ignoring the immense, unseen differences in inner reality.

This couplet is the culmination of a series of powerful images Rumi uses to illustrate this point. Just as two words can be spelled identically but mean entirely different things (like Persian shīr for 'lion' and shīr for 'milk'), so too can two beings or actions appear the same on the surface. He compares two kinds of bees feeding from the same flower, one producing a sting, the other honey; two kinds of deer eating the same grass, one producing dung, the other precious musk; two reeds drinking from the same stream, one remaining hollow, the other becoming full of sugar.

These are not just trivial differences. Rumi declares the gap between them is a 'seventy-year road'—a metaphor for a vast, life-spanning chasm. What a person consumes, whether food or experience, is transformed according to their inner nature. For a soul filled with envy, sustenance becomes more envy; for a soul filled with divine love, it becomes light. Discerning this truth requires more than sight; it requires a refined inner 'taste' (dhawq), an ability to perceive the hidden essence beneath the deceptive appearance.

এই শ্লোকগুলিতে মৌলানা রুমি মানুষের সবচেয়ে বড় একটি ভুলের বিষয়ে সতর্ক করেছেন: নিজের সঙ্গে তুলনা করে অন্যকে বিচার করা। আমরা প্রায়শই মনে করি, আমরা যেমন, অন্যরাও ঠিক তেমনই। এই ভুল ধারণা বাস্তবতাকে বিকৃত করে, বিশেষ করে যখন আমরা আল্লাহর প্রিয়পাত্র বা নবীদের বুঝতে চেষ্টা করি।

রুমি বলেন, ظواهر বা বাহ্যিক রূপ দেখে বিভ্রান্ত হওয়া মানুষের পথভ্রষ্ট হওয়ার মূল কারণ। মানুষ নবীদের নিজেদের সমান ভেবেছে, বলেছে, "আমরাও মানুষ, তারাও মানুষ; আমরাও খাই-ঘুমাই, তারাও তাই করে।" কিন্তু রুমি একে অজ্ঞতা ও অন্ধত্ব (عمی) বলেছেন, কারণ তাদের মধ্যে রয়েছে "অসীম পার্থক্য" (بی‌منتها)।

এই পার্থক্য বোঝানোর জন্য রুমি মৌমাছি, হরিণ ও বাঁশের উদাহরণ দেন। দুই ধরনের মৌমাছি একই ফুল থেকে মধু খায়, কিন্তু একটির থেকে হয় হুল, অন্যটির থেকে মধু। দুই ধরনের হরিণ একই ঘাস ও জল খায়, কিন্তু একটির থেকে হয় বিষ্ঠা, অন্যটির থেকে খাঁটি কস্তুরী। এই উদাহরণগুলো দেখায় যে গ্রহণকারী পাত্রের ভেতরের প্রকৃতিই নির্ধারণ করে যে প্রাপ্ত জিনিস কীসে রূপান্তরিত হবে। এরপরই তিনি এই শ্লোকটি বলেন: "এমন হাজার হাজার সাদৃশ্য দেখো চোখে, / তাদের ফারাক যেন সত্তর বছরের পথে।" এই "সত্তর বছরের পথ" আসলে এক বিশাল, অপরিমেয় দূরত্বের প্রতীক।

এই পার্থক্যের মূলে রয়েছে মানুষের অন্তর্নিহিত প্রকৃতি। একজন মানুষ যা খায় বা গ্রহণ করে, তা তার ভেতরের স্বভাব অনুযায়ী ভালো বা মন্দে পরিণত হয়। যার অন্তরে লোভ ও হিংসা, তার প্রতিটি প্রাপ্তি সেই লোভ-হিংসাকেই বাড়িয়ে তোলে। আর যার হৃদয়ে ঐশী প্রেম, তার কাছে প্রতিটি জিনিসই প্রেম ও আলোতে রূপান্তরিত হয়। এই গভীর পার্থক্য কেবল বাহ্যিক দৃষ্টিতে বোঝা যায় না, এর জন্য প্রয়োজন 'যওক' (ذوق) বা রুচিশীল অন্তর্দৃষ্টি। যেমন মিষ্টি ও নোনতা জল—দুটিই দেখতে স্বচ্ছ, কিন্তু স্বাদ নিলেই পার্থক্য বোঝা যায়। তেমনি, সত্য ও মিথ্যার পার্থক্য কেবল একজন 'সাহেবে যওক' (صاحب ذوق) বা রুচিবান ব্যক্তিই ধরতে পারেন।

鲁米在这些诗句中，警示我们人类最基本的一种谬误：以己度人。我们总以为自己是什么样，别人便也是什么样。这种类比扭曲了我们对现实的认知，尤其是在面对真主所亲近的人——先知与圣徒时。

这节诗是理解“外在”与“内在”之别的关键。鲁米说，“尽管‘狮子’和‘牛奶’（在波斯文中写法相同）字形相似”，但一个是林中咆哮的猛兽，一个是杯中饮用的乳汁。它们的书写形式一致，意义与本质却有天壤之别。这个比喻为我们开启了一扇门，去理解事物间差异的深度。

人类社会正是由此走上迷途，因为他们“自称与先知同等，视圣徒与自己无异”。他们说：“我们是人，他们也是人”，都要吃喝睡眠。但鲁米断言，这是源于无知与“盲目”（amā），因为“他们之间有无限的差异”。这些人目光短浅，缺乏洞见，才会满足于表象。

为了阐明这一点，鲁米举了一系列优美的例子。两种蜜蜂都从同一处采食，一种却产出毒刺，另一种则酿出蜂蜜。两种羚羊都吃一样的草，喝一样的水，一种却排出粪便，另一种则分泌出纯净的麝香。甚至两种芦苇都从同一水源吸收水分，一种依然中空，另一种却在体内孕育出糖。于是他总结道：“你看这数十万相似之物，其间差异，却有七十年路途。”如果鲁米活在今天，他或许会说“七十光年”，以彰显这差异之浩瀚。

鲁米在此最深刻的洞见之一，是关于内在如何转化所吸收之物的不同。一个人吃下的东西，会因其内在本质而转化为纯粹的污秽，或神圣的光明。一个内心被贪婪与嫉妒占据的人，他所吸收的一切只会加剧这些恶念。而一个心中充满神圣之爱的人，则能将一切滋养化为爱与光。这正应了《古兰经》的教诲：“我降示可以为信士们治疗和给他们以恩惠的《古兰经》，它只会使不信道者更加亏折。”同样的食粮，对两种不同的天性，会产生两种截然不同的效果。

要辨别这些差异，需要一种敏锐的“品味”（dhawq）和健全的直觉。正如苦水和甜水看起来同样清澈，只有亲口品尝才能分辨。一个“有品味之人”才能从纷繁的表象中识别出真相。

Dalam bait-bait ini, Rumi memperingatkan kita tentang salah satu kekeliruan paling mendasar manusia: kekeliruan dalam "mengukur orang lain dengan diri sendiri" (qiyas az khod giriftan). Kita cenderung menganggap orang lain sama seperti kita, sebuah anggapan yang merusak pemahaman kita tentang kenyataan, terutama saat berhadapan dengan para nabi dan wali.

Kemanusiaan tersesat karena mereka "mengklaim kesetaraan dengan para nabi / dan menganggap para wali seperti diri mereka sendiri". Mereka beralasan, "Kami manusia, mereka pun manusia," sama-sama makan dan tidur. Namun, Rumi dengan tegas menyebut ini sebagai kebodohan dan kebutaan ('ama), karena "ada perbedaan tak terhingga di antara mereka". Rumi memberikan banyak contoh indah untuk menjelaskan hal ini: dua jenis lebah memakan dari sumber yang sama, tetapi yang satu menghasilkan sengat dan yang lain madu; dua jenis kijang memakan rumput dan air yang sama, tetapi yang satu mengeluarkan kotoran dan yang lain kesturi murni. Bahkan dua jenis tebu diairi dari sumber yang sama, tetapi yang satu tetap kosong dan yang lain penuh dengan gula. Inilah yang dimaksud dengan "ratusan ribu kemiripan" yang perbedaannya setara dengan "perjalanan tujuh puluh tahun".

Salah satu wawasan terdalam Rumi di sini adalah perbedaan batiniah dalam cara rezeki diolah dan dimanfaatkan. Apa yang dikonsumsi seseorang akan diubah menjadi kebaikan atau keburukan sesuai dengan sifat batiniahnya. Orang yang hatinya dipenuhi cinta ilahi akan mengubah setiap santapan menjadi cahaya, sementara orang yang jiwanya berakar pada ketamakan dan kedengkian hanya akan memperkuat sifat-sifat buruk itu. Ini menunjukkan bahwa "menjadi apa dirimu" lebih penting daripada "apa yang kau makan" atau "apa yang kau lakukan"; batinlah yang membentuk lahiriah.

Untuk membedakan kebenaran dari kemiripan yang menipu ini, diperlukan "rasa" (dzawq) dan kepekaan batin. Seperti halnya air tawar dan air asin yang keduanya tampak jernih, hanya dengan mencicipinyalah perbedaan mereka menjadi nyata. Hanya "pemilik rasa" sejati yang dapat mengenali hakikat di balik penampakan luar.

مولانا در این ابیات، ما را به یکی از بنیادی‌ترین خطاهای فکری بشر هشدار می‌دهد: «قیاس به نفس» یا سنجیدن دیگران با معیار خود. این خطای شناختی، درک ما را از حقیقت، به‌ویژه در رویارویی با پیامبران و اولیای الهی، مخدوش می‌کند.

این بیت، کلیدی برای فهم تفاوت میان ظاهر و باطن است. مولانا پیش از این می‌گوید «گرچه ماند در نبشتن شیر و شیر»؛ کلمه «شیر» در ظاهر یکی است، اما یکی به معنای حیوان درنده و دیگری به معنای شیر نوشیدنی است. این مثال، مقدمه‌ای است برای درک عمق تفاوت‌هایی که در پسِ شباهت‌های ظاهری پنهان شده‌اند. جامعه بشری دقیقاً از همین نقطه به گمراهی کشیده می‌شود، زیرا «اولیا را همچو خود پنداشتند» و با استناد به نیازهای مشترک بشری مانند خوردن و خوابیدن، خود را با آنان برابر دانستند. مولانا این دیدگاه را حاصل «عَمی» (کوری باطن) می‌داند و تأکید می‌کند که میان این دو گروه، فاصله‌ای بی‌انتها وجود دارد.

برای روشن کردن این تفاوت، مولانا مثال‌های گوناگونی می‌آورد: دو نوع زنبور از یک گل تغذیه می‌کنند، اما یکی زهر و دیگری عسل تولید می‌کند. دو نوع آهو از یک گیاه می‌خورند، اما حاصل یکی پشکل و دیگری مُشک خالص است. دو نوع نِی از یک آب سیراب می‌شوند، اما یکی توخالی و دیگری پر از شکر است. پس از این مثال‌ها، مولانا نتیجه می‌گیرد که صدها هزار مورد این‌چنین شبیه به هم وجود دارد، اما باید تفاوت عمیق و عظیم آنها را که به اندازه «هفتاد سال راه» است، درک کرد. این عدد نمادی از فاصله بسیار زیاد و غیرقابل تصور است.

یکی از نکات عمیق در این بخش آن است که ماهیت درونی هر موجود، تعیین می‌کند که ورودی‌های یکسان (مانند غذا) به چه چیزی تبدیل شوند. انسانی که باطن او پاک است، هرچه دریافت کند به «نور خدا» بدل می‌کند، و انسانی که در وجودش بخل و حسد دارد، همان ورودی را به پلیدی بیشتر تبدیل می‌کند. تشخیص این تفاوت‌های باطنی نیازمند «ذوق» یا بصیرت درونی است؛ همان‌طور که آب شور و شیرین در ظاهر شفاف و یکسان‌اند، اما تنها با چشیدن می‌توان تفاوتشان را فهمید.