پڑھیے› دفتر ۱› اس بیان میں کہ جس طرح گدا کرم کا عاشق ہے اور کریم کا عاشق ہے، اسی طرح کریم کا کرم بھی گدا کا عاشق ہے، اگر گدا کو زیادہ صبر ہو تو کریم اس کے دروازے پر آتا ہے اور اگر کریم کو زیادہ صبر ہو تو گدا اس کے دروازے پر آتا ہے، لیکن گدا کا صبر گدا کا کمال ہے اور کریم کا صبر اس کی کمی ہے› بیت ۲۷۵۵
M1:2755 — چون گدا آیینهٔ جودست هان / دم بود بر روی آیینه زیان
M1:2755
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
از آنجا که وجود شخص نیازمند، جلوهگاهِ بخشش و کرمِ توست، با سخنی تند یا رفتاری ناشایست (که همچون آه و نَفَس بر آینه است) این آینه را تیره و کدر مکن و او را مرنجان.
در این بخش، مولانا رابطهٔ میان «بخشنده» و «نیازمند» را توضیح میدهد. او این رابطه را به نسبت میان «صورت زیبا» و «آینه» تشبیه میکند. همانطور که زیبایی یک چهره در آینه نمایان میشود، صفتِ «جود» و بخشندگی خداوند (یا انسان بخشنده) نیز از طریق وجود یک «گدا» یا نیازمند است که به ظهور میرسد. بدون نیازمند، بخشندگی معنا و مصداقی ندارد.
این بیت، نتیجهٔ منطقی این تشبیه است. اگر بپذیریم که نیازمند همچون آینهای برای صفتِ جود است، پس باید با این آینه با احتیاط و احترام رفتار کرد. «دم» یا نَفَس کشیدن روی آینه، آن را کدر و بخارگرفته میکند و مانع از بازتاب شفاف تصویر میشود. در اینجا، «دم» نماد هرگونه رفتار یا سخن آزاردهندهای است که از سوی بخشنده سر میزند؛ مانند منت گذاشتن، تحقیر کردن، یا با تندی و بیاحترامی با نیازمند سخن گفتن. مولانا هشدار میدهد که چنین رفتاری، «آینهٔ جود» را تیره میکند و به اصلِ عملِ بخشش آسیب میزند. این بیت مستقیماً به آیهٔ قرآن در سورهٔ «والضحی» اشاره دارد که خداوند به پیامبر میفرماید: «فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ * وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ» (پس یتیم را خوار مدار و درخواستکننده را مران).
بنابراین، پیام اصلی این است که احترام به نیازمند، شرطِ کمالِ بخشندگی است و هرگونه تحقیری، این عمل معنوی را ناقص و بیارزش میسازد.
- جود
- بخشش، سخاوت، کرم
- هان
- آگاه باش، بدان، هان!
- دم
- نَفَس، بخار دهان
- زیان
- ضرر، آسیب، خسران
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.