پڑھیے› دفتر ۴› مصطفیٰ صلی اللہ علیہ وسلم کی اس حدیث کی تفسیر میں کہ اللہ تعالی نے فرشتوں کو پیدا کیا اور ان میں عقل رکھی اور چوپایوں کو پیدا کیا اور ان میں شہوت رکھی اور بنی آدم کو پیدا کیا اور ان میں عقل اور شہوت دونوں رکھیں پس جس کی عقل اس کی شہوت پر غالب آ گئی وہ فرشتوں سے بلند ہے اور جس کی شہوت اس کی عقل پر غالب آ گئی وہ چوپایوں سے بھی بدتر ہے› بیت ۱۵۰۶
M4:1506 — قسم دیگر با خران ملحق شدند / خشم محض و شهوت مطلق شدند
M4:1506
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
این بیت گروهی از انسانها را توصیف میکند که با غلبه دادن جنبهی حیوانی بر عقل خود، به موجوداتی تبدیل شدهاند که تجسم خشم و شهوت خالص هستند.
مولانا در این بخش، انسانها را بر اساس حدیثی نبوی به سه دسته تقسیم میکند. این حدیث میگوید خداوند فرشتگان را با عقلِ تنها، حیوانات را با شهوتِ تنها، و انسان را با ترکیبی از هر دو آفرید. پس هر انسانی که عقلش بر شهوتش چیره شود از فرشتگان برتر است و هر که شهوتش بر عقلش غلبه کند، از حیوانات پستتر.
در ابیات پیشین، مولانا گروه اول را توصیف کرد: کسانی که جنبهی فرشتهخوی خود را پرورش داده و به ملکوت پیوستهاند. این بیت، گروه دوم را معرفی میکند که در نقطهی مقابل قرار دارند. اینان کسانی هستند که نیمهی عقلانی و الهی خود را سرکوب کرده و کاملاً تسلیم نیمهی حیوانی (که مولانا آن را «خر» مینامد) شدهاند.
عبارت «خشم محض و شهوت مطلق» نشان میدهد که این افراد دیگر موجوداتی دوگانه نیستند؛ آنها به تجسم خالص غرایز حیوانی تبدیل شدهاند. «محض» و «مطلق» به معنای خالص و بیقید و شرط است، یعنی دیگر هیچ اثری از عقل و معنویت برای مهار کردن این غرایز در وجودشان باقی نمانده است. آنها در ظاهر انساناند، اما در باطن، به مرتبهی حیوانات، و حتی پایینتر از آن، سقوط کردهاند، زیرا هوش انسانی خود را نیز در خدمت همین غرایز به کار میگیرند.
- ملحق شدند
- پیوستند، همراه شدند
- محض
- خالص، صرف، کامل
- مطلق
- رها، بیقید و شرط، کامل
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.