پڑھیے› دفتر ۴› مصطفیٰ صلی اللہ علیہ وسلم کی اس حدیث کی تفسیر میں کہ اللہ تعالی نے فرشتوں کو پیدا کیا اور ان میں عقل رکھی اور چوپایوں کو پیدا کیا اور ان میں شہوت رکھی اور بنی آدم کو پیدا کیا اور ان میں عقل اور شہوت دونوں رکھیں پس جس کی عقل اس کی شہوت پر غالب آ گئی وہ فرشتوں سے بلند ہے اور جس کی شہوت اس کی عقل پر غالب آ گئی وہ چوپایوں سے بھی بدتر ہے› بیت ۱۵۱۳
M4:1513 — خردهکاریهای علم هندسه / یا نجوم و علم طب و فلسفه
M4:1513
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
این گروه از انسانها که اسیر شهوت شدهاند، ممکن است در علوم دنیوی مانند هندسه، نجوم، طب و فلسفه به ظرافتها و پیچیدگیهای شگفتانگیزی دست یابند.
این بیت در ادامهی توصیف گروهی از انسانهاست که به گفتهی مولانا، عقلشان مغلوب شهوتشان شده و از حیوانات نیز پستتر گشتهاند. مولانا با ذکر نمونههایی از دستاوردهای بشری، نکتهای ظریف را بیان میکند: این گروه، با وجود سقوط معنوی، همچنان میتوانند در علوم و فنون دنیوی بسیار ماهر و دقیق باشند. بیت قبل از بافتن پارچههای زربفت و صید مروارید از دریا سخن گفت و این بیت، فهرست را با علوم نظری و عقلی مانند هندسه، نجوم، پزشکی و حتی فلسفه تکمیل میکند.
نکتهی اصلی مولانا این است که این علوم، هرچقدر هم که دقیق و پیچیده باشند، اگر صرفاً در خدمت دنیا و بقای حیوانی انسان باشند و راهی به سوی حقیقت و عالم معنا نگشایند، ارزشی ندارند. ابیات بعدی این موضوع را کاملاً روشن میکنند و این دانشها را به «ساختن آخور» برای جنبهی حیوانی وجود تشبیه میکنند (بنای آخورست). بنابراین، این بیت نه رد خودِ این علوم، بلکه نقد کاربست آنها در غیاب معرفت حقیقی و معنوی است.
- خردهکاریها
- کارهای دقیق، ظرافتها، نکات باریک و پیچیده
- هندسه
- علم اندازهگیری و اشکال، ریاضیات فضایی
- نجوم
- علم ستارهشناسی، اخترشناسی
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.