پڑھیے› دفتر ۴› عزیز علیہ السلام کے بیٹوں کی کہانی جو باپ سے باپ کے حالات پوچھتے تھے، وہ کہتا ہاں میں نے اسے آتے دیکھا ہے، کچھ نے اسے پہچان لیا اور بیہوش ہو گئے، کچھ نے نہیں پہچانا تو کہنے لگے اس نے تو خوشخبری دی تھی یہ بیہوش ہونا کیا ہے› بیت ۳۲۹۵
M4:3295 — آنچنان که از عطسه و از خامیاز / این دهان گردد بناخواه تو باز
M4:3295
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
مولانا میگوید همانطور که عطسه و خمیازه باعث باز شدن غیرارادی دهان میشوند، مستی معنوی و شور الهی نیز او را بیاختیار وادار به سخن گفتن میکند.
این بیت در ادامه و برای تشریح بیت قبلی آمده است. مولانا پیشتر به فضیلت سکوت، بهویژه در برابر کسانی که آمادگی شنیدن حقایق را ندارند، اشاره کرده بود. اما بلافاصله میگوید که با وجود دانستن این نکته، «مستی» و شور و حالی که بر او عارض میشود، دهانش را برخلاف میلش به سخن باز میکند.
برای روشن کردن این حالت بیاختیاری، او از دو مثال بسیار ملموس و روزمره استفاده میکند: عطسه و خمیازه. همانطور که این دو فعل و انفعال طبیعی بدن، کاملاً غیرارادی هستند و دهان انسان را بدون خواست او باز میکنند، الهام و فیضان معنوی نیز چنان بر او غلبه میکند که نمیتواند از گفتن باز ایستد. این سخن گفتن، نه از روی تصمیم و اراده، بلکه نتیجهٔ سرریز شدن حالی درونی است که کنترل آن از دست شاعر خارج است. این تصویر، شعر مولانا را نه یک صنعتگری حسابشده، بلکه جوششی طبیعی و بیاختیار از یک منبع الهی معرفی میکند.
- خامیاز
- خمیازه
- بناخواه
- بیاختیار، برخلاف میل و اراده
- گردد ... باز
- باز میشود
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.