پڑھیے› دفتر ۴› انما المؤمنون اخوة (بے شک مومن بھائی بھائی ہیں) اور العلماء کنفس واحدة (علماء ایک ہی جان ہیں) کی شرح خاص طور پر داؤد اور سلیمان اور تمام انبیاء علیہم السلام کا اتحاد کہ اگر تم ان میں سے کسی ایک کا انکار کرو تو کسی نبی پر ایمان درست نہیں ہو گا اور یہ اتحاد کی علامت ہے کہ اگر تم ہزاروں گھروں میں سے ایک گھر کو ویران کرو تو وہ سب ویران ہو جاتے ہیں اور ایک دیوار بھی قائم نہیں رہتی کیونکہ لا نفرق بین احد منهم اور عاقل کے لیے اشارہ ہی کافی ہے یہ تو اشارہ سے بھی بڑھ گیا› بیت ۴۱۷
M4:417 — فرق و اشکالات آید زین مقال / زانک نبود مثل این باشد مثال
M4:417
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
مولانا پیشاپیش میگوید که مثالهای من برای بیان وحدت معنوی، کامل و بینقص نیستند و ممکن است باعث ایجاد سؤال و اشکال شوند، زیرا مثال هرگز عین حقیقتی که به آن اشاره دارد (مُمَثَّل) نیست.
مولانا در ابیات قبل، برای توضیح وحدت جانهای مؤمنان و انبیا، از مثال نور خورشید استفاده کرده است. او میگوید همانطور که نور واحد خورشید با تابیدن به خانههای مختلف، متعدد به نظر میرسد اما در اصل یکی است، جانهای اولیای الهی نیز در ظاهر متعددند اما در باطن یک حقیقت واحدند.
او بلافاصله در این بیت، به خواننده هشدار میدهد و به نقص ذاتیِ هر مثالی اذعان میکند. او میداند که مخاطب ممکن است به این تشبیه ایراد بگیرد و بگوید: «بالاخره خورشید یکی است و خانهها متعدد؛ پس این مثال، کثرت و تفاوت را نفی نمیکند.» مولانا با این بیت میگوید: «بله، میدانم. هر مثالی که برای توضیح یک حقیقت معنوی بیاورم، ناقص است و میتواند موجب سؤال و اشکال شود.»
نکتهٔ اصلی این است که «مثال» برای تقریب به ذهن است، نه تطابق کامل. در عالم مادی، هیچ چیز کاملاً «واحد» و یکپارچه نیست که بتواند به درستی، وحدت معنوی را نمایندگی کند. بنابراین، هر مثالی از این جهان، جنبهای از حقیقت را روشن میکند و جنبههای دیگر را نارسا باقی میگذارد. این بیت، نشاندهندهٔ آگاهی مولانا از محدودیتهای زبان و تمثیل در بیان تجربیات عرفانی است و از خواننده میخواهد که به روح معنا توجه کند، نه به جزئیات و اشکالات منطقی مثال.
- اشکالات
- ایرادها، پرسشهای انتقادی
- مقال
- گفتار، سخن
- زانک
- مخفف «از آنکه»، زیرا که، برای اینکه
- مثل
- مانند، خودِ آن چیز، اصلِ چیزی که مثال برایش آورده شده (مُمَثَّل)
- مثال
- نمونه، تشبیه، چیزی که برای روشن شدن مطلب دیگر آورده میشود
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.