پڑھیے› دفتر ۵› اس کنیز کا قصہ جو خاتون کے گدھے سے شہوت رانی کرتی تھی اور اس نے اسے بکری اور ریچھ کی طرح انسانی شہوت رانی سکھائی تھی۔ اور گدھے کے قضیب میں ایک کدو ڈال دیتی تھی تاکہ وہ حد سے تجاوز نہ کرے۔ خاتون کو اس کا علم ہو گیا لیکن اس نے کدو کی باریکی کو نہ دیکھا۔ اس نے کنیز کو بہانے سے دور بھیج دیا اور خود گدھے کے ساتھ کدو کے بغیر جمع ہو گئی اور رسوائی کے ساتھ ہلاک ہو گئی۔ کنیز شام کو واپس آئی اور نوحہ کیا کہ اے میری جان اور اے میری آنکھوں کی روشنی، تو نے کیر تو دیکھا کدو نہ دیکھا، ذکر تو دیکھا وہ دوسرا نہ دیکھا۔ کل ناقص ملعون، یعنی ہر ناقص نظر اور سمجھ ملعون ہے، ورنہ ظاہری ناقص جسم والے مرحوم ہیں، ملعون نہیں۔ پڑھو لیس علی الاعمی حرج، یعنی حرج کی نفی کی اور لعنت کی نفی اور عتاب و غضب کی۔› بیت ۱۳۴۰
M5:1340 — در تفحص اندر افتاد او به جد / شد تفحص را دمادم مستعد
M5:1340
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
خاتون که از لاغری خر به ستوه آمده بود، تصمیم گرفت با جدیت و پشتکار تمام، خودش علت ماجرا را کشف کند.
این بیت نقطه عطفی در داستان است. پس از آنکه متخصصان (نعلبندان) از تشخیص علت لاغری خر عاجز ماندند، خاتون شخصاً مسئولیت تحقیق را بر عهده میگیرد. مولانا بر دو عنصر کلیدی تأکید میکند: «جدیت» و «استعداد دمادم» (آمادگی و پیگیری مداوم). این صرفاً یک کنجکاوی گذرا نیست، بلکه تلاشی متمرکز و جدی برای رسیدن به حقیقت است.
مولانا اغلب «جد» و «طلب» را شرط اصلی برای کشف حقیقت، چه در امور دنیوی و چه در مسائل معنوی، میداند. بیت بعدی نیز همین نکته را تقویت میکند: «جدّ را باید که جان بنده بود / زانک جد جوینده یابنده بود». یعنی جدیت و کوشش، روح بندگی و طلب است و هرکس که با جدیت بجوید، سرانجام خواهد یافت.
اما در این داستان، این جدیت به یک تراژدی ختم میشود. خاتون حقیقت را کشف میکند، اما آن را ناقص میبیند. او عمل کنیزک را میبیند اما از «دقیقهٔ کدو» که آن را ممکن و ایمن میساخت، غافل میماند. بنابراین، جدیت او در «تفحص» او را به دانشی ظاهری و ناقص میرساند که در نهایت به هلاکتش منجر میشود. این خود درسی بزرگتر است: صرفِ جستجو کافی نیست؛ بصیرت و فهم کامل برای درک حقیقت ضروری است، وگرنه همان دانشِ نصفهنیمه، خود وسیلهٔ نابودی میشود.
- تفحص
- جستجو، تحقیق، وارسی دقیق
- اندر افتاد
- شروع کرد، آغاز کرد، مشغول شد
- به جد
- با جدیت، به طور جدی، با کوشش تمام
- دمادم
- لحظه به لحظه، پیوسته، پیاپی
- مستعد
- آماده، آماده و توانا
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.