پڑھیے› دفتر ۵› اس کنیز کا قصہ جو خاتون کے گدھے سے شہوت رانی کرتی تھی اور اس نے اسے بکری اور ریچھ کی طرح انسانی شہوت رانی سکھائی تھی۔ اور گدھے کے قضیب میں ایک کدو ڈال دیتی تھی تاکہ وہ حد سے تجاوز نہ کرے۔ خاتون کو اس کا علم ہو گیا لیکن اس نے کدو کی باریکی کو نہ دیکھا۔ اس نے کنیز کو بہانے سے دور بھیج دیا اور خود گدھے کے ساتھ کدو کے بغیر جمع ہو گئی اور رسوائی کے ساتھ ہلاک ہو گئی۔ کنیز شام کو واپس آئی اور نوحہ کیا کہ اے میری جان اور اے میری آنکھوں کی روشنی، تو نے کیر تو دیکھا کدو نہ دیکھا، ذکر تو دیکھا وہ دوسرا نہ دیکھا۔ کل ناقص ملعون، یعنی ہر ناقص نظر اور سمجھ ملعون ہے، ورنہ ظاہری ناقص جسم والے مرحوم ہیں، ملعون نہیں۔ پڑھو لیس علی الاعمی حرج، یعنی حرج کی نفی کی اور لعنت کی نفی اور عتاب و غضب کی۔› بیت ۱۳۵۸
M5:1358 — این چنین گو وین چنین کن وآنچنان / مختصر کردم من افسانهٔ زنان
M5:1358
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
خاتون با دادن دستورات ساختگی و بیاهمیت، کنیز را به مأموریتی فرستاد و مولانا میگوید که از بازگویی جزئیات این داستان طولانی و بیمحتوا صرف نظر میکند.
این بیت در میانهٔ داستان کنیزک و خاتون قرار دارد و لحظهای است که مولانا، راوی داستان، رشتهٔ کلام را به دست میگیرد و مستقیماً با خواننده سخن میگوید. مصراع اول، کلام خاتون است که برای دور کردن کنیز از خانه، بهانهای میتراشد و با دستورات پیدرپی و بیسر و ته («اینطور بگو، آنطور بکن...»)، او را به دنبال کاری ساختگی میفرستد. این دستورات صرفاً برای خالی کردن صحنه است.
در مصراع دوم، مولانا ناگهان روایت را قطع میکند و میگوید: «من این افسانهٔ زنان را کوتاه کردم.» «افسانهٔ زنان» در اینجا به معنای داستانی طولانی، پر از جزئیات بیفایده و شاید کمی بیاساس است، شبیه به قصههایی که زنان در گذشته برای سرگرم کردن یکدیگر تعریف میکردند. مولانا با این کار به خواننده یادآوری میکند که هدف اصلی، نقل جزئیات قصه نیست، بلکه گرفتن «مغز» و پیام اصلی آن است، همانطور که در بیت بعدی میگوید: «آنچ مقصودست مغز آن بگیر». این تکنیک روایی، تمرکز خواننده را از حواشی داستان به سمت نکتهٔ عرفانی و اخلاقی اصلی آن هدایت میکند: اینکه چگونه شهوت و نگاه سطحی (دیدن آلت خر و ندیدن کدو) میتواند به هلاکت منجر شود.
- افسانهٔ زنان
- داستانهای طولانی، پر از جزئیات و کماهمیت؛ قصههای عامیانه
- مختصر کردم
- کوتاه کردم، خلاصه کردم
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.