پڑھیے› دفتر ۵› اس کنیز کا قصہ جو خاتون کے گدھے سے شہوت رانی کرتی تھی اور اس نے اسے بکری اور ریچھ کی طرح انسانی شہوت رانی سکھائی تھی۔ اور گدھے کے قضیب میں ایک کدو ڈال دیتی تھی تاکہ وہ حد سے تجاوز نہ کرے۔ خاتون کو اس کا علم ہو گیا لیکن اس نے کدو کی باریکی کو نہ دیکھا۔ اس نے کنیز کو بہانے سے دور بھیج دیا اور خود گدھے کے ساتھ کدو کے بغیر جمع ہو گئی اور رسوائی کے ساتھ ہلاک ہو گئی۔ کنیز شام کو واپس آئی اور نوحہ کیا کہ اے میری جان اور اے میری آنکھوں کی روشنی، تو نے کیر تو دیکھا کدو نہ دیکھا، ذکر تو دیکھا وہ دوسرا نہ دیکھا۔ کل ناقص ملعون، یعنی ہر ناقص نظر اور سمجھ ملعون ہے، ورنہ ظاہری ناقص جسم والے مرحوم ہیں، ملعون نہیں۔ پڑھو لیس علی الاعمی حرج، یعنی حرج کی نفی کی اور لعنت کی نفی اور عتاب و غضب کی۔› بیت ۱۳۷۴
M5:1374 — پس نکاح آمد چو لاحول و لا / تا که دیوَت نفکند اندر بلا
M5:1374
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
ازدواج همچون یک ذکر محافظ و پناهگاه معنوی عمل میکند که انسان را از افتادن در دام شهوت و بلای گناه حفظ مینماید.
در این بخش از مثنوی، مولانا در حال تبیین قدرت ویرانگر شهوت (شَرَه) است که چگونه عقل را زایل میکند و زشتیها را در نظر انسان زیبا جلوه میدهد. او دو راهکار برای مهار این نیروی سرکش پیشنهاد میکند: اول، کم خوردن برای کاستن از شدت غریزه و دوم، ازدواج کردن برای هدایت آن در مسیری مشروع و سالم.
این بیت، راهکار دوم را با تشبیهی بسیار گویا توضیح میدهد. مولانا ازدواج (نکاح) را به ذکر «لا حَولَ و لا قُوَّةَ إلّا بِالله» مانند میکند. این ذکر در فرهنگ اسلامی سپری معنوی در برابر وسوسههای شیطانی و بلایاست. همانطور که مؤمنان برای دفع شر و پناه بردن به خدا این ذکر را بر زبان میآورند، ازدواج نیز در عمل چنین نقشی را ایفا میکند. این یک «قلعه» است که انسان را از حملات «دیوِ شهوت» در امان نگاه میدارد.
منظور از «دیو» در اینجا، همان نفس امّاره یا جنبهٔ حیوانی و کنترلنشدهٔ وجود انسان است که اگر رها شود، فرد را به «بلا» یعنی گناه، رسوایی و هلاکت میکشاند؛ همانگونه که در داستان خاتون و خر اتفاق افتاد. پس ازدواج از دیدگاه مولانا صرفاً یک قرارداد اجتماعی یا راهی برای ارضای غریزه نیست، بلکه یک تدبیر معنوی و حکیمانه برای صیانت از روح و گریز از شر است.
- نکاح
- ازدواج، پیمان زناشویی
- لا حَولَ و لا
- اشاره به ذکر «لا حَولَ و لا قُوَّةَ إلّا بِالله» به معنی «هیچ نیرو و توانی جز از سوی خدا نیست» که برای دفع شیطان و شر گفته میشود.
- دیوت
- دیوِ تو؛ کنایه از نفس اماره و شهوت سرکش
- بلا
- گرفتاری، مصیبت، گناه و هلاکت
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.