پڑھیے› دفتر ۵› اس کنیز کا قصہ جو خاتون کے گدھے سے شہوت رانی کرتی تھی اور اس نے اسے بکری اور ریچھ کی طرح انسانی شہوت رانی سکھائی تھی۔ اور گدھے کے قضیب میں ایک کدو ڈال دیتی تھی تاکہ وہ حد سے تجاوز نہ کرے۔ خاتون کو اس کا علم ہو گیا لیکن اس نے کدو کی باریکی کو نہ دیکھا۔ اس نے کنیز کو بہانے سے دور بھیج دیا اور خود گدھے کے ساتھ کدو کے بغیر جمع ہو گئی اور رسوائی کے ساتھ ہلاک ہو گئی۔ کنیز شام کو واپس آئی اور نوحہ کیا کہ اے میری جان اور اے میری آنکھوں کی روشنی، تو نے کیر تو دیکھا کدو نہ دیکھا، ذکر تو دیکھا وہ دوسرا نہ دیکھا۔ کل ناقص ملعون، یعنی ہر ناقص نظر اور سمجھ ملعون ہے، ورنہ ظاہری ناقص جسم والے مرحوم ہیں، ملعون نہیں۔ پڑھو لیس علی الاعمی حرج، یعنی حرج کی نفی کی اور لعنت کی نفی اور عتاب و غضب کی۔› بیت ۱۳۸۳
M5:1383 — هم بر آن کرسی که دید او از کنیز / تا رسد در کام خود آن قحبه نیز
M5:1383
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
خاتون بر همان صندلی مخصوصی که دیده بود کنیز از آن استفاده میکند قرار گرفت تا او نیز بتواند به خواسته و شهوت خود دست یابد.
این بیت لحظهای کلیدی در داستان را به تصویر میکشد. خاتون که از روی کنجکاوی و شهوت، رابطهٔ پنهانی کنیز خود با خر را تماشا کرده، اکنون تصمیم گرفته است که خود آن عمل را تکرار کند. او با دقت تمام جزئیات ظاهری را تقلید میکند و بر همان «کرسی» یا تختی که ابزار کار کنیز بود، قرار میگیرد.
نکتهٔ مهم در این بیت، تأکید مولوی بر تقلید کورکورانه و ناقص است. خاتون فقط ظاهر ماجرا را دیده است (استفاده از کرسی) اما از «دقیقه» یا نکتهٔ ظریف و حیاتی آن، یعنی استفاده از کدو برای کنترل آلت خر، بیخبر است. این جهل به باطن و اکتفا به ظاهر، او را مستقیم به سوی هلاکت میبرد. مولوی با استفاده از واژهٔ تند «قحبه»، شدت سقوط اخلاقی خاتون و تسلط شهوت حیوانی بر او را نشان میدهد. این داستان در کل، هشداری است دربارهٔ پیروی از نفس امّاره و خطرات فهم سطحی و ناقص که به جای کامیابی، به نابودی میانجامد.
- کرسی
- در اینجا به معنی تخت، چهارپایه یا وسیلهای که برای انجام عمل به کار میرفت.
- کام
- آرزو، میل، خواستهٔ دل، شهوت.
- قحبه
- فاحشه، زن بدکاره. واژهای توهینآمیز برای تحقیر.
- نیز
- هم، همچنین.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.