پڑھیے› دفتر ۵› اس کنیز کا قصہ جو خاتون کے گدھے سے شہوت رانی کرتی تھی اور اس نے اسے بکری اور ریچھ کی طرح انسانی شہوت رانی سکھائی تھی۔ اور گدھے کے قضیب میں ایک کدو ڈال دیتی تھی تاکہ وہ حد سے تجاوز نہ کرے۔ خاتون کو اس کا علم ہو گیا لیکن اس نے کدو کی باریکی کو نہ دیکھا۔ اس نے کنیز کو بہانے سے دور بھیج دیا اور خود گدھے کے ساتھ کدو کے بغیر جمع ہو گئی اور رسوائی کے ساتھ ہلاک ہو گئی۔ کنیز شام کو واپس آئی اور نوحہ کیا کہ اے میری جان اور اے میری آنکھوں کی روشنی، تو نے کیر تو دیکھا کدو نہ دیکھا، ذکر تو دیکھا وہ دوسرا نہ دیکھا۔ کل ناقص ملعون، یعنی ہر ناقص نظر اور سمجھ ملعون ہے، ورنہ ظاہری ناقص جسم والے مرحوم ہیں، ملعون نہیں۔ پڑھو لیس علی الاعمی حرج، یعنی حرج کی نفی کی اور لعنت کی نفی اور عتاب و غضب کی۔› بیت ۱۳۸۴
M5:1384 — پا بر آورد و خر اندر ویی سپوخت / آتشی از کیر خر در وی فروخت
M5:1384
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
این بیت لحظهای را توصیف میکند که زن، در تقلید کورکورانه از کنیز، خود را در اختیار خر قرار میدهد و حیوان به او تجاوز میکند و این عمل، آغازی بر نابودی فجیع او میشود.
این بیت نقطه اوج تراژدی زنی است که شهوت، چشم عقلش را کور کرده است. او صحنهای را دیده (رابطه کنیز و خر) اما به «دقیقه» و نکتهٔ کلیدی آن (استفاده از کدو برای کنترل) پی نبرده است. عمل او صرفاً یک تقلید ظاهری و ناقص است. مولانا با تصویر «آتش» نشان میدهد که این عمل، نه لذتبخش، که آغاز سوختن و نابودی کامل است. این «آتش» هم درد فیزیکی ویرانگر است و هم نماد آتشی که نفس سرکش در جان انسان میافروزد و او را به هلاکت میکشاند.
در داستان، این زن نماد سالکی است که تنها به ظاهر اعمال و مناسک توجه میکند و از درک حکمت و باطن آن عاجز است. او میبیند که عارفان از عبادات خود لذت میبرند و به مراتب بالا میرسند، اما چون از «راز» و «دقیقه»ی کار آنها (یعنی اخلاص، معرفت و کنترل نفس) بیخبر است، تقلید کورکورانهاش نه تنها او را به مقصد نمیرساند، بلکه به نابودی کامل روح و جسمش منجر میشود. این بیت هشداری است دربارهٔ خطر پیروی از شهوات و تقلید جاهلانه در مسیر معنوی.
- سپوخت
- فرو کرد، با فشار داخل کرد، سپوختن مصدر آن است
- اندر ویی
- در او، در آن زن
- فروخت
- در اینجا به معنی افروخت، روشن کرد، شعلهور ساخت
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.