پڑھیے› دفتر ۵› اس کنیز کا قصہ جو خاتون کے گدھے سے شہوت رانی کرتی تھی اور اس نے اسے بکری اور ریچھ کی طرح انسانی شہوت رانی سکھائی تھی۔ اور گدھے کے قضیب میں ایک کدو ڈال دیتی تھی تاکہ وہ حد سے تجاوز نہ کرے۔ خاتون کو اس کا علم ہو گیا لیکن اس نے کدو کی باریکی کو نہ دیکھا۔ اس نے کنیز کو بہانے سے دور بھیج دیا اور خود گدھے کے ساتھ کدو کے بغیر جمع ہو گئی اور رسوائی کے ساتھ ہلاک ہو گئی۔ کنیز شام کو واپس آئی اور نوحہ کیا کہ اے میری جان اور اے میری آنکھوں کی روشنی، تو نے کیر تو دیکھا کدو نہ دیکھا، ذکر تو دیکھا وہ دوسرا نہ دیکھا۔ کل ناقص ملعون، یعنی ہر ناقص نظر اور سمجھ ملعون ہے، ورنہ ظاہری ناقص جسم والے مرحوم ہیں، ملعون نہیں۔ پڑھو لیس علی الاعمی حرج، یعنی حرج کی نفی کی اور لعنت کی نفی اور عتاب و غضب کی۔› بیت ۱۳۹۱
M5:1391 — دانک این نفس بهیمی نر خرست / زیر او بودن از آن ننگینترست
M5:1391
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
بدان که نفس اماره و شهوانی انسان، همچون آن خر نرِ سرکش در داستان است و تسلیم شدن در برابر آن، از سرنوشت شرمآور آن زن نیز خفتبارتر است.
این بیت، نتیجهگیری مستقیم و تکاندهندۀ مولانا از داستان کنیزک و خاتون است. او بلافاصله پس از توصیف مرگ فجیع و فضاحتبار خاتون، پرده از معنای تمثیلی داستان برمیدارد. آن «خر نر» که باعث هلاکت زن شد، صرفاً یک حیوان در قصه نیست، بلکه تجسم نیرومند «نفس بهیمی» یا همان نفس اماره و حیوانی است که در وجود هر انسانی قرار دارد.
مولانا هشدار میدهد که این نفس، سرکش، کور و بیمنطق است و اگر مهار نشود، انسان را به ورطۀ نابودی میکشاند. عبارت «زیر او بودن» هم به معنای تحت سلطه و فرمان نفس بودن است و هم اشارهای مستقیم به وضعیت فیزیکی و خفتبار آن زن در هنگام مرگ دارد. پیام اصلی این است که تسلیم شدن به شهوات و خواستههای حیوانی، سرنوشتی به مراتب شرمآورتر و ننگینتر از مرگ فیزیکی در پی دارد، زیرا به هلاکت معنوی و ابدی انسان میانجامد.
- دانک
- بدان که، آگاه باش که
- نفس بهیمی
- نفس حیوانی، جنبهٔ شهوانی و غریزی وجود انسان
- نر خر
- خرِ نر، الاغ نر
- ننگینتر
- شرمآورتر، خفتبارتر
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.