پڑھیے› دفتر ۵› اس کنیز کا قصہ جو خاتون کے گدھے سے شہوت رانی کرتی تھی اور اس نے اسے بکری اور ریچھ کی طرح انسانی شہوت رانی سکھائی تھی۔ اور گدھے کے قضیب میں ایک کدو ڈال دیتی تھی تاکہ وہ حد سے تجاوز نہ کرے۔ خاتون کو اس کا علم ہو گیا لیکن اس نے کدو کی باریکی کو نہ دیکھا۔ اس نے کنیز کو بہانے سے دور بھیج دیا اور خود گدھے کے ساتھ کدو کے بغیر جمع ہو گئی اور رسوائی کے ساتھ ہلاک ہو گئی۔ کنیز شام کو واپس آئی اور نوحہ کیا کہ اے میری جان اور اے میری آنکھوں کی روشنی، تو نے کیر تو دیکھا کدو نہ دیکھا، ذکر تو دیکھا وہ دوسرا نہ دیکھا۔ کل ناقص ملعون، یعنی ہر ناقص نظر اور سمجھ ملعون ہے، ورنہ ظاہری ناقص جسم والے مرحوم ہیں، ملعون نہیں۔ پڑھو لیس علی الاعمی حرج، یعنی حرج کی نفی کی اور لعنت کی نفی اور عتاب و غضب کی۔› بیت ۱۳۹۳
M5:1393 — نفس ما را صورت خر بدهد او / زانک صورتها کند بر وفق خو
M5:1393
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
خداوند در روز قیامت، باطن و سیرت هر کس را آشکار میکند و به نفس حیوانی و شهوتران ما، صورتی متناسب با خصلتش، یعنی شکل یک خر، خواهد داد.
این بیت، در ادامهی داستان کنیزک و خاتون، به یک اصل مهم در اندیشهی مولوی میپردازد: تجسم اعمال و ملکات درونی در جهان دیگر. داستان هولناک مرگ خاتون که مغلوب شهوت حیوانی خود شد، بهانهای است تا مولوی هشدار دهد که پیروی از «نفس بهیمی» (که آن را به «خر نر» تشبیه میکند) چه سرانجام وحشتناکی دارد.
مولوی میگوید که در روز رستاخیز، خداوند (او) صورت ظاهری انسانها را بر اساس «خو» یا همان سیرت و طبیعت باطنیشان شکل میدهد. این یک اصل قرآنی است که «یوم تبلی السرائر» (روزی که رازها فاش میشود). بنابراین، کسی که در این دنیا اسیر نفس خرصفت خود بوده، در آن جهان نیز با همان صورت حیوانی محشور خواهد شد. این بیت، صرفاً یک توصیف نیست، بلکه هشداری جدی است تا انسان از اسارت نفسانیات بگریزد و به حقیقت انسانی خود بازگردد، پیش از آنکه این «سرّ» و حقیقت درونی به شکلی فضاحتبار در قیامت (رستخیز) آشکار شود.
- او
- در اینجا منظور خداوند است.
- زانک
- مخفف «از آنکه»، یعنی زیرا که، برای اینکه.
- بر وفق
- مطابق با، بر اساس.
- خو
- خصلت، عادت، طبیعت درونی، سیرت.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.