پڑھیے› دفتر ۵› اس کنیز کا قصہ جو خاتون کے گدھے سے شہوت رانی کرتی تھی اور اس نے اسے بکری اور ریچھ کی طرح انسانی شہوت رانی سکھائی تھی۔ اور گدھے کے قضیب میں ایک کدو ڈال دیتی تھی تاکہ وہ حد سے تجاوز نہ کرے۔ خاتون کو اس کا علم ہو گیا لیکن اس نے کدو کی باریکی کو نہ دیکھا۔ اس نے کنیز کو بہانے سے دور بھیج دیا اور خود گدھے کے ساتھ کدو کے بغیر جمع ہو گئی اور رسوائی کے ساتھ ہلاک ہو گئی۔ کنیز شام کو واپس آئی اور نوحہ کیا کہ اے میری جان اور اے میری آنکھوں کی روشنی، تو نے کیر تو دیکھا کدو نہ دیکھا، ذکر تو دیکھا وہ دوسرا نہ دیکھا۔ کل ناقص ملعون، یعنی ہر ناقص نظر اور سمجھ ملعون ہے، ورنہ ظاہری ناقص جسم والے مرحوم ہیں، ملعون نہیں۔ پڑھو لیس علی الاعمی حرج، یعنی حرج کی نفی کی اور لعنت کی نفی اور عتاب و غضب کی۔› بیت ۱۴۲۴
M5:1424 — هر یکی در کف عصا که موسیام / میدمد بر ابلهان که عیسیام
M5:1424
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
این بیت به مدعیان دروغین سلوک و عرفان اشاره دارد که با تقلید از ظواهر پیامبران و اولیا، میکوشند تا مردم سادهدل را فریب دهند و خود را صاحب کرامت نشان دهند.
مولانا در ادامۀ داستان کنیزک و خاتون، به نقد تند مدعیان دروغین طریقت میپردازد. همانطور که خاتون با دیدن ظاهر عمل کنیزک و غفلت از «کدو» (نماد سرّ و حکمت باطنی) خود را به هلاکت رساند، بسیاری از سالکان ظاهربین نیز تنها به تقلید از صورت و پوستۀ اعمال بزرگان بسنده میکنند.
این بیت، این مدعیان را به تصویر میکشد: هر کدام از آنها با به دست گرفتن «عصا» خود را موسی کلیمالله جا میزند و با «دمیدن» بر مردم سادهلوح، ادعای نفس حیاتبخش عیسی مسیح را میکند. عصای موسی و دم عیسی، نمادهای قدرت و کرامت حقیقی الهی هستند که از منبع صدق و اتصال باطنی سرچشمه میگیرند. اما در دست این مدعیان، عصا چوبی بیش نیست و دمیدنشان، فریبی برای عوام. آنها فقط ظاهر را تقلید کردهاند، همانطور که خاتون ظاهر شهوترانی با خر را دید اما از راز کدو بیخبر ماند. این بیت هشداری است دربارهٔ تفاوت میان «تقلید» کورکورانه و «تحقیق» آگاهانه در راه معنویت.
- کف
- کف دست، دست
- عصا
- چوبدستی، در اینجا اشاره به معجزهٔ حضرت موسی دارد.
- میدمد
- فوت میکند، اشاره به نفس حیاتبخش حضرت عیسی که مردگان را زنده میکرد.
- ابلهان
- مردمان سادهلوح، نادانان
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.