پڑھیے دفتر ۶ اس غریب کا محتسب کی وفات سے باخبر ہونا اور مخلوق پر اعتماد اور مخلوق کی عطا پر بھروسہ کرنے سے استغفار کرنا اور اللہ کی نعمتوں کو یاد کرنا اور اپنے جرم سے اللہ کی طرف رجوع کرنا ثُمَّ الَّذِینَ کَفَرُوا بِرَبِّهِمْ یَعْدِلُونَ بیت ۳۱۳۴

M6:3134 — ز اختران می‌ساخت او مصباح‌ها / وز طبایع قفل با مفتاح‌ها

ز اختران می‌ساخت او مصباح‌هاوز طبایع قفل با مفتاح‌ها
✦ اس بیت کو اردو میں پیش کریں

M6:3134

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — ان کے ریکارڈ شدہ مثنوی لیکچرز سے

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: او از ستارگان چراغ‌ها می‌ساخت، و از طبایعِ عالم قفل‌هایی همراه با کلیدها قرار می‌داد. معنا: خداوند ستارگان را همچون چراغ‌هایی برکشید و در دل طبیعت، رازهایی نهفته (قفل‌ها) و راه‌گشاهایی (کلیدها) تعبیه کرد؛ اشاره به آفرینش منظم و سرشار از رمز و گشایش جهان.

شرح

این بیت توصیفی از آفرینش جهان و موجودات است، آن‌چنان که مولانا و هم‌عصرانش درک می‌کردند. مولانا می‌گوید خداوند ستارگان را همچون چراغ‌هایی برکشید و در دل طبیعت، قفل‌ها و کلیدهایی پنهان ساخت. این تصویر از آفرینش، در نگاه سنتی، یک خلقت دفعی و یکباره را تداعی می‌کند؛ اینکه خداوند آدم را از گل آفرید و عقل و جان در او دمید. اما ما امروز، در پرتو دستاوردهای علمی و به ویژه نظریهٔ تکامل، دیگر نمی‌توانیم چنین تصویر سرراست و دفعی‌ای را بپذیریم.

بی‌تردید، آفرینش یک واقعهٔ تدریجی بوده که میلیون‌ها سال به طول انجامیده است. اندام‌ها، مولکول‌ها، و حتی هوش و عقل انسانی ذره‌ذره پدید آمده و تکامل یافته‌اند. بنابراین، وقتی مولانا از «عقل می‌کارید اندر آب و طین» سخن می‌گوید، باید آن را نه یک اقدام آنی و فیزیکی، بلکه یک فرایند بلندمدت و طراحی‌شده فهمید. زبان دین، به خصوص در باب خلقت، استعاری و مجازی است؛ «آدم از خاک» بودن، یا «فوت کوزه‌گری الهی» همگی تمثیل‌هایی هستند که برای ما امروزیان، نیازمند بازخوانی و تفسیر مجددند.

این بیت، در واقع، زمینه‌ای است برای فهم آن‌که آدمی چگونه در این عالمِ پُر از قفل و مفتاح، نقش ایفا می‌کند. این کائناتِ منظم، با چراغ‌ها و رازهایش، بستری است برای ظهور و تجلی صفات الهی؛ و آنگاه است که مولانا می‌فرماید: «آدم اسطرلاب اوصاف علوست». پس، آفرینشِ جهان با همهٔ پیچیدگی‌هایش، به مثابهٔ صحنه‌ای است که در آن، ظرفیت‌های بی‌شمار انسان برای بازگشودن رازها و فهم صفات حق پدیدار می‌شود.

نکات کلیدی

  • آفرینش جهان، نظمی از چراغ‌ها و رازهاست که در بطن طبیعت گنجانده شده است.
  • تصویر سنتی آفرینش دفعی و یکباره، در پرتو نظریهٔ تکامل، نیازمند بازخوانی و تفسیر است.
  • آفرینش یک فرایند تدریجی، صبورانه، و درازمدت است، نه رویدادی آنی.
  • زبان دین در توصیف خلقت، اساساً استعاری و مجازی است و نباید به معنای لغوی گرفته شود.
  • این جهان پر از «قفل و مفتاح» بستری است برای ظهور صفات الهی، و انسان کلیددار این رازهاست.

Sources: d6-s70 · 11:10 d6-s70 · 12:33 d6-s70 · 14:19

به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.