پڑھیے دفتر ۶ پرندے کا شکاری سے رہبانیت کے بارے میں مناظرہ اور اس رہبانیت کے معنی میں جس سے مصطفیٰ علیہ السلام نے اپنی امت کو منع کیا تھا کہ لَا رَهْبَانِيَّةَ فِي الْإِسْلَامِ (اسلام میں رہبانیت نہیں ہے) بیت ۴۹۸

M6:498 — یار شو تا یار بینی بی‌عدد / زانک بی‌یاران بمانی بی‌مدد

یار شو تا یار بینی بی‌عددزانک بی‌یاران بمانی بی‌مدد
✦ اس بیت کو اردو میں پیش کریں

M6:498

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — ان کے ریکارڈ شدہ مثنوی لیکچرز سے

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: همراه شو تا یارانی بی‌شمار بینی، زیرا اگر بی‌همراه بمانی، بی‌مدد خواهی ماند.

معنا: این بیت تأکید می‌کند که با همراه شدن در راه حق و طلب یاری از آن، مدد و یاری بی‌شمار به سراغ انسان می‌آید و در غیر این صورت، تنهایی و بی‌یاوری نتیجه خواهد بود.

شرح

این بیت، از زبان مرغی که گویی حکمت باطنی را نمایندگی می‌کند، در پاسخ به صیادی آمده است که از ناتوانی و کمبود یاران برای مبارزه با شر و شور گله‌مند است. صیاد می‌گوید اگر قوت و زوری نباشد، پرهیز بهتر است و باید از آنچه در طاقت نیست، گریخت. اما مرغ سخنی ژرف‌تر می‌گوید: مشکل در کمبود یاران نیست، مشکل در عدم «صدق دل» است. اگر در کار خود صادق باشی، یارانِ حقیقی، هرگز کم نخواهند بود.

مولانا اینجا به نکته‌ای حیاتی اشاره می‌کند: «یار شو تا یار بینی بی‌عدد». این «یار شدن» دو وجه دارد. یک وجه آن، یار شدن با حق است؛ یعنی با خداوند و حقیقت مطلق پیمان دوستی بستن و در راه او گام نهادن. وقتی کسی با حقیقت یار می‌شود و صدق دل می‌یابد، آنگاه امدادهای غیبی و یاران بی‌شمار از سوی حضرت حق به او روی می‌آورند. وجه دیگر، یار شدن با یارانِ راه است؛ یعنی پیوستن به جمع مؤمنان و سالکان صادق. انسانِ تنها، همچون بره‌ای که از رمه جدا افتاده، طعمه گرگان (شیطان، نفس اماره، اوهام) می‌شود. مولانا خود در جایی دیگر می‌گوید: «گرگ اغلب آنگهی گیرا بود / کز رمه شیشک به خود تنها رود». این همان هشداری است که امیرالمؤمنین علی (ع) در نهج‌البلاغه می‌دهد: از جماعت جدا نشوید، زیرا کسی که از رمه گوسفندان جدا شود، خوراک گرگان می‌گردد.

پس، این بیت نه فقط یک نصیحت اخلاقی، که یک اصل وجودی و معرفتی است. اگر انسان خود را لایق یاریِ حق بسازد و در راه صداقت گام بردارد، یاران حقیقی و بی‌شمار پیدا می‌شوند. «بی‌عدد» بودن یاران، نشان از بیکرانگی مدد و نصرت الهی و نیز هم‌دلی و هم‌زبانی کسانی است که در راه حق متحد شده‌اند. این اجتماع همم و تعاون قلوب، آدمی را در پیمودن راه دین استوار می‌سازد و از شک و تردید رها می‌کند. مولانا به صراحت می‌گوید که «هست سنت ره، جماعت چون رفیق / بی‌ره و بی‌ یار افتادی در مضیق». راه، سنت است و رفیق، جماعت.

و البته این یار شدن، با هر کسی نیست. مرغ، هوشمندانه هشدار می‌دهد که باید در انتخاب همرهان دقت کرد: «لیک هر گمراه را همراه مدان / غافلان خفته را آگه مدان». و به خصوص از هم‌نشینی با «اشتردل»ها یا همان ترسوها برحذر می‌دارد، چرا که اینان خود راهزن طریق‌اند و با القای ترس، سالک را از ادامه مسیر باز می‌دارند. این بیت در حقیقت، دعوتی است به زیستن در بستر جمعیِ ایمانی و از آن طریق، دریافت فیض بی‌کران الهی.

نکات کلیدی

  • صدق دل اساس دریافت هرگونه یاری معنوی و حقیقی است؛ بدون آن، مدد فراهم نمی‌شود.
  • با حق «یار» شو تا یاران بی‌شمار (اعم از مدد غیبی و هم‌سفران صادق) به تو روی آورند.
  • تنهایی در مسیر روحانی، انسان را آسیب‌پذیر می‌کند؛ قوت در جمع و همراهی با نیکان است.
  • همراهان ترسو و بددل، راهزن طریق‌اند و باید از آن‌ها پرهیز کرد، زیرا ایمان را سست می‌کنند.
  • جماعت و همراهی صحیح، فیلتری است که سالک را از افتادن در دام گرگان (اوهام نفسانی و شیطانی) حفظ می‌کند.

Sources: d6-s11 · 05:24:14 d6-s11 · 05:25:22 d6-s11 · 05:27:14 d6-s11 · 05:28:14 d6-s11 · 05:29:14 d6-s11 · 05:32:04 d6-s11 · 05:33:14

به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.