پڑھیے دفتر ۶ کتاب الموطد الکریم کی تکمیل بیت ۵۲

M6:52 — چونک هر دم راه خود را می‌زنم / با دگر کس سازگاری چون کنم

چونک هر دم راه خود را می‌زنمبا دگر کس سازگاری چون کنم
✦ اس بیت کو اردو میں پیش کریں

M6:52

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — ان کے ریکارڈ شدہ مثنوی لیکچرز سے

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چون من خود هر لحظه با خویش در ستیزم، چگونه می‌توانم با دیگری سازگاری کنم؟

معنا: مولانا می‌گوید انسانی که در درون خویش دچار کشمکش و تضاد است، نمی‌تواند با دیگران در صلح و سازگاری زندگی کند؛ چرا که ناهماهنگی درونی، در روابط بیرونی او بازتاب می‌یابد.

شرح

این بیت، که در بستر بحث مولانا از جنگ‌های درونی و بیرونی عالم می‌آید، یک استفادهٔ اخلاقی و تربیتی عمیق از آن بحث کیهانی است. مولانا پیش‌تر از «جنگ طبایع»، «جنگ افعال» و «جنگ اقوال» در میان اجزای عالم سخن گفته بود و اینکه «بنای خلق بر اضداد بود». این بیت گویی از سطح کیهان به ژرفای جان انسان می‌آید و می‌پرسد: «چونک هر دم راه خود را می‌زنم / با دگر کس سازگاری چون کنم؟»

بسیار مهم است که بدانیم مولانا در اینجا در موردِ ناهماهنگی‌های درونی انسان سخن می‌گوید. درون ما، این میدانِ نبردی که احوال گوناگونمان، از شادی و غم گرفته تا خشم و آرامش، مدام با یکدیگر در ستیزند، ریشه‌ساز تمام ستیزه‌های بیرونی ماست. این ستیز درونی، پدیده‌ای نیست که بتوان آن را پنهان کرد؛ بلکه همچون موجی از درون به بیرون سرایت می‌کند و بهانه‌ای برای جنگ با دیگران می‌شود. مولانا اینجا یک فرافکنی (projection) روان‌شناختی را رصد می‌کند: آدمی که دائماً با دیگران در حال جدال است، در حقیقت با خودش در جنگ است. مشکل اصلی در بیرون نیست، در خود اوست.

از دید مولانا، تکامل بشری در گرو رها شدن از این جنگ درونی است. این جنگ، یک «اتلاف انرژی» عظیم است که توانِ انسان را برای مبارزه با رذایل، رفع نقایص و رسیدن به کمال، می‌ستاند. اگر کسی با خودش در ستیز باشد، چگونه می‌تواند با بخش‌های ناخواستنیِ وجودش بجنگد و آن‌ها را از میان بردارد؟ او در این کشمکش داخلی فرسوده می‌شود. از این روست که این نبرد درونی باید به پایان برسد. هدف نهایی، دستیابی به یک «صلح یکرنگ» است؛ صلحی که نه تنها با جهان بیرون، که در ابتدا و از همه مهم‌تر، با جهان درون محقق می‌شود.

این بیت به ما می‌آموزد که اگر خواستار صلح در عالم هستیم، باید از درون خود آغاز کنیم. اگر وجودمان در تلاطم باشد، جز آشفتگی به دیگران هدیه نخواهیم داد. مولانا این مسیر را نه یک اجبار، بلکه نشانه‌ای از نیک‌بختی می‌داند: «یا مگر زین جنگ حقت وا خرد / در جهان صلح یکرنگت برد». این لطف و هدایت الهی است که می‌تواند آدمی را از این ستیزه رها کرده و به یک‌رنگی و آرامش برساند. این نگاه، کاملاً با فلسفهٔ مولانا در مورد سلامت باطنی و ارتباط آن با درک جهان هماهنگ است؛ او می‌گوید: «موی کج چون پرده گردون شود / گر همه اجزات کج شد چون شود» – اگر خودت کج‌بین باشی، کل جهان را کج می‌بینی. بنابراین، اصلاح از درون باید آغاز شود.

نکات کلیدی

  • درگیری‌های بیرونی اغلب بازتاب و فرافکنی ستیزهای درونی هستند.
  • صلح و سازگاری با دیگران تنها پس از دستیابی به آرامش درونی امکان‌پذیر است.
  • «جنگ درونی» انرژی حیاتی انسان را برای مبارزه با نقایص و رسیدن به کمال هدر می‌دهد.
  • رهایی از تضادهای درونی، نشانه‌ای از تکامل و سعادت بشری است.
  • قدم اول برای اصلاح جهان، اصلاح و هماهنگی با خویشتن است.

Sources: d6-s02 · 00:17:22 d6-s02 · 00:18:58 d6-s02 · 00:20:56

به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.