پڑھیے› دفتر ۶› بلال کا حبشہ کی شدید گرمی میں حضرت مصطفیٰ علیہ السلام کی محبت میں احد احد کہنا جب اس کا یہودی آقا تعصب کی وجہ سے اسے حبشہ کی تیز دھوپ میں خاردار شاخ سے مارتا تھا اور بلال کے جسم سے خون ابلتا تھا، اس سے احد احد نکلتا تھا بغیر اس کے ارادے کے جیسے دوسرے درد مندوں سے آہ نکلتی ہے بغیر ارادے کے، کیونکہ وہ عشق کے درد سے لبریز تھا، خار کے درد کو دور کرنے کا اسے موقع ہی نہ تھا جیسے فرعون کے جادوگر، جرجیس اور دیگر بے شمار لوگ› بیت ۹۲۲
M6:922 — اختران چشم و گوش و هوش ما / شب کجااند و به بیداری کجا
M6:922
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
حواس و قوای ادراکی ما نیز مانند ستارگان آسمان، دائماً در حال تغییر و دگرگونی هستند و در هر حالتی، مانند خواب یا بیداری، وضعیت متفاوتی دارند.
مولانا در این بخش از مثنوی، ناپایداری و بیقراری تمام اجزای عالم هستی را نشانهای از تسلیم آنها در برابر فرمان الهی میداند. او پس از توصیف گردش افلاک و ستارگان، به عالم درون انسان میپردازد و قیاسی زیبا میآفریند.
همانطور که ستارگان آسمان (اختران چرخ) دائماً در حرکتاند و جایگاهشان ثابت نیست، «ستارگان وجود ما» نیز چنیناند. این ستارگان درونی، حواس ما (چشم و گوش) و قوای عقلی ما (هوش) هستند. مولانا با یک پرسش بلاغی، این بیثباتی را به تصویر میکشد: وضعیت این حواس در عالم خواب و رؤیا کجا و در حالت بیداری کجا؟ در خواب، چشم ظاهری بسته است اما چشم دیگری میبیند؛ گوش نمیشنود اما اصواتی درک میشود و هوش به گونهای دیگر فعال است. این دگرگونی دائمی نشان میدهد که حواس ما نیز ابزارهایی متغیر و غیرقابل اتکا هستند که در هر لحظه، تحت تأثیر حالی متفاوت قرار میگیرند.
این بیت تأکیدی است بر اینکه انسان، به عنوان جزئی از این کلِ در حرکت، نباید به ثبات و قرار دل ببندد، بلکه باید خود را به جریان ارادهٔ الهی بسپارد که همه چیز، از بزرگترین اجرام آسمانی تا ظریفترین قوای ادراکی ما را، در قبضهٔ قدرت خود دارد.
- اختران
- ستارگان، کنایه از حواس و قوای ادراکی
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.