پڑھیے› دفتر ۶› حضرت صدیق رضی اللہ عنہ کا بلال رضی اللہ عنہ کے واقعہ کو اور یہودیوں کے ظلم کو اور ان کا احد احد کہنے کو بیان کرنا اور یہودیوں کے کینے کا بڑھ جانا، اور اس واقعے کو حضرت مصطفیٰ علیہ السلام کے سامنے پیش کرنا اور انہیں خریدنے کے بارے میں مشورہ کرنا› بیت ۹۶۲

M6:962 — شید آوردی که تا جغدان ما / مر ترا سازند شاه و پیشوا

شید آوردی که تا جغدان مامر ترا سازند شاه و پیشوا
✦ اس بیت کو اردو میں پیش کریں

M6:962

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — ان کے ریکارڈ شدہ مثنوی لیکچرز سے

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: تو فریب آوردی تا جغدهای ما، تو را شاه و پیشوای خود سازند. معنا: این بیت بیانگر اتهام جغدها به باز است که می‌پندارند باز با حیله و مکر آمده تا بر آن‌ها حاکم و راهبر شود و آن‌ها را به اطاعت از خود وادارد.

شرح

این بیت، یکی از اوج‌های تمثیل‌پردازی مولاناست که حکایت از کشاکش میان حقیقت و توهم، و مقاومت در برابر روشنایی دارد. جغدان در این حکایت، نماد کسانی‌اند که در ویرانه‌های دنیای مادی یا توهمات خود زندگی می‌کنند و به آن خو گرفته‌اند، تا بدانجا که ویرانه‌شان را «فردوس» و بهشت خود می‌پندارند. زندگی‌شان را لهو و لغو، سرگرمی و خوش‌گذرانی می‌دانند و از آن خشنودند. هرگونه سخنی که این آرامش کاذب را بر هم زند، مزاحمت تلقی می‌کنند و نمی‌خواهند جهان دیگری به آنان یادآوری شود؛ جهانی که آسایش فعلی‌شان را بر هم زند و خیالشان را مشوش کند.

در این میان، باز نماد پیامبران، عارفان و هر آن کس است که از «دیار سلطان» آمده و خبری از «قصر و ساعد شهریار» می‌آورد، یعنی از حقیقت برتر و دنیای معنوی سخن می‌گوید. باز، جغدان را از ویرانگی مسکنشان آگاه می‌کند و آن‌ها را به سوی واقعیتی فراتر فرامی‌خواند. اما جغدان این پیام روشنگرانه را «فضولی» و «فتنه و تشویش» می‌دانند. آن‌ها نمی‌توانند بپذیرند که آنچه خودشان بهشت می‌نامند، ویرانه‌ای بیش نیست. اینجاست که مقاومت آغاز می‌شود و به اتهام‌زنی می‌انجامد.

اتهام اصلی که در این بیت مورد بحث قرار می‌گیرد، این است که جغدان، نیت پاک باز را تحریف می‌کنند. آن‌ها می‌گویند: «شید آوردی که تا جغدان ما / مر ترا سازند شاه و پیشوا.» به عبارت دیگر، شما (بازان) این سخنان از عالم دیگر، این نشانه‌ها از قصر سلطان و این بیدارگری را فقط برای کسب قدرت و ریاست آورده‌اید. شما می‌خواهید ما را فریب دهید و بر ما حاکم شوید. این اعتراض، یک اعتراض قدیمی و تکراری در طول تاریخ در برابر پیامبران و مصلحان بوده است. همان‌طور که یزید، بنا بر روایات، در مورد بنی‌هاشم می‌گفت که «اینها با مُلک و سلطنت بازی کردند، نه خبری از آسمان آمد و نه وحیی نازل شد.» مولانا دقیقاً با تمثیل جغدها این اتهام را بازتاب می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه منکران و کسانی که چشم به ویرانه دوخته‌اند، هرگونه دعوت به تعالی را تلاشی برای تثبیت قدرت دنیوی تفسیر می‌کنند و حقیقت را «شید» و «ترهات» (یاوه‌گویی) می‌خوانند. این اتهام، در حقیقت، پرده از نگاه محدود و سودپرست خود اتهام‌زنندگان برمی‌دارد.

نکات کلیدی

  • بیت، اتهامی تاریخی به پیامبران را روایت می‌کند: کسانی که مدعی رهبری معنوی‌اند، در پی کسب قدرت دنیوی‌اند.
  • جغدان نماد کسانی‌اند که به توهمات دنیایی خود خو گرفته و هر بیدارگری را مزاحم می‌دانند.
  • آن‌ها که خود در پی منفعت‌اند، نیت پاک دیگران را با متر و معیار خود می‌سنجند و حقیقت را فریب می‌نامند.
  • مولانا نشان می‌دهد که مقاومت در برابر حقیقت، اغلب از ترس از دست دادن آسایش کاذب و جایگاه موجود نشأت می‌گیرد.
  • اتهام «شید آوردی» نشان‌دهنده ناتوانی در درک ماهیت غیردنیوی دعوت معنوی است.

Sources: d6-s21 · 00:16:59 d6-s21 · 00:20:20 d6-s21 · 00:23:02

❋

به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.