M1:1517 — ور به خواب آییم مستان وییم / ور به بیداری به دستان وییم

این بیت بخشی از یک رشته ابیات است که مولانا برای تفسیر آیه «وَ هُوَ مَعَکُمْ أَیْنَما کُنْتُمْ» (او با شماست هر کجا که باشید) می‌آورد. او با ایجاد تقابل‌های دوگانه نشان می‌دهد که تمام حالات وجودی انسان، بدون استثنا، در دایرهٔ حضور و حاکمیت الهی قرار دارد.

در اینجا، دو حالت متضاد «خواب» و «بیداری» مطرح می‌شود. خواب، که نماد غفلت، بی‌خبری و عدم آگاهی است، به مستی تشبیه شده است؛ یعنی حتی در این حالت نیز ما «مستِ اوییم». این مستی، مستی از شراب عشق و وجود اوست. ما از خود بی‌خودیم، اما این بی‌خودی نیز در محضر او و ناشی از اوست. از سوی دیگر، بیداری که نماد آگاهی، هوشیاری و عمل ارادی است، حالتی توصیف می‌شود که ما «در دستان اوییم». کلمه «دستان» هم به معنای «دست‌ها» و در نتیجه «تحت اختیار و قدرت» است و هم به معنای «مکر و تدبیر». در هر دو معنا، حتی در اوج آگاهی و فعالیت نیز ما بازیچه‌ای در دستان تقدیر و مشیت الهی هستیم.

پیام اصلی این است که هیچ حالتی، از ناخودآگاه‌ترین تا آگاهانه‌ترین، ما را از حیطهٔ قدرت و حضور خداوند خارج نمی‌کند. ما در هر وضعیتی که باشیم، تجلی یکی از صفات و افعال او هستیم.