O'qish Daftar 1 Vazirning nasroniylar bilan hiylasi Bayt 355

M1:355 — گفتْ گفتِ تو چو در نان سوزنست / از دل من تا دل تو روزنست

گفتْ گفتِ تو چو در نان سوزنستاز دل من تا دل تو روزنست
✦ Ushbu baytni Oʻzbekcha tilida ko'rsating

M1:355

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uning yozib olingan Masnaviy ma'ruzalaridan

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: پادشاه گفت: «گفتار تو همچون سوزنی است در نان، و از دل من تا دل تو دریچه‌ای گشوده است.» معنا: این بیت نشان‌دهندهٔ بی‌اعتمادی عمیق پادشاه به وزیر مکار است؛ او با کنایه می‌گوید که سخنان فریبندهٔ وزیر بوی صداقت نمی‌دهد و خود حقیقت نهفته در نیت او را می‌بیند.

شرح

پاسخ قاطعانهٔ پادشاه به وزیر مکار، در این بیت، عمقی مثال‌زدنی دارد. او به وزیر می‌گوید: «گفتار تو همچون سوزنی است در نان». این تعبیری بسیار گویا و برنده است. وقتی شما لقمهٔ نانی را به کسی تعارف می‌کنید، انتظارتان دوستی و خیرخواهی است، نه پنهان کردن خاری که کام و دهانش را پاره کند. سخنانی این‌گونه، بی‌شک بوی صدق نمی‌دهد، بلکه جان شنونده را می‌خراشد و احساس عدم صداقت را در او برمی‌انگیزد. این دیگر دوستی نیست؛ این دشمنی پنهان و زهرآلود است. مولانا خود در جای دیگری از مثنوی، همین تعبیر را به شکلی دیگر به کار می‌برد و از «تخم صرع در نان» سخن می‌گوید. منظور همان زنگ گندم یا چاودار است که خوردن آن در قدیم بیماری صرع‌آلود به بار می‌آورد. منافقان کسانی هستند که «ظاهر الفاظشان توحید و شرع» است، اما «باطن آن همچو در نان تخم صرع» است. یعنی سخنانشان در ظاهر حق‌جویانه و دینی جلوه می‌کند، ولی در باطن همچون نانی سم‌آلود و تباه‌کنندهٔ روح و روان است. این بیت دقیقاً اشاره به همین فریبندگی و زیان‌باری نهفته در کلام فریبکاران و افراد بی‌صداقت دارد؛ سخنی که ظاهرش فریباست اما باطنش آسیب‌زننده است. و اما نیمهٔ دوم بیت: «از دل من تا دل تو روزن است». این عبارت، اوج بصیرت و فراست پادشاه را نشان می‌دهد. او تنها فریب‌خوردهٔ سخنان وزیر نیست؛ او بصیرتی فراتر از ظاهر کلمات دارد. گویی پنجره‌ای میان دل او و دل وزیر گشوده شده که به او اجازه می‌دهد حقیقت را مستقیماً ببیند و به عمق نیت پنهان وزیر پی ببرد. این «روزن» همان بصیرت و شمّ باطنی است که ورای الفاظ و تقیه، نیت حقیقی فرد را آشکار می‌سازد. پادشاه به وزیر می‌گوید که تو نمی‌توانی مرا با این گفتار مسموم بفریبی و تقیه کنی، چرا که من قلب تو را می‌بینم و آنچه در آن نهفته است بر من آشکار است. این همان نکته‌ای است که در عرفان نیز بسیار بر آن تأکید می‌شود: حقیقت نه در لفظ و ظاهر، که در قلب است و اهل دل، از راه دل یکدیگر را می‌یابند و رازها بر آن‌ها مکشوف می‌شود.

نکات کلیدی

  • سخن بی‌صداقت، هرچند زیبا باشد، در نهایت آسیب‌زننده است.
  • فراست و بصیرت باطنی می‌تواند فریب و تقیه را خنثی کند.
  • مولانا سخن فریبنده را با نانی زهرآلود و پنهان‌کنندهٔ خار مقایسه می‌کند.
  • «روزن دل» نمادی از توانایی درک مستقیم حقیقت، ورای ظاهر و کلام است.
  • حقیقت نه در گفتار، که در قلب و نیت گوینده ریشه دارد.

Sources: d1-s29 · 51:00 d1-s29 · 52:35

به زبانِ تو — Sizning tilingiz · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.