O'qish› Daftar 1› Muridlarning vazir xilvatiga e'tirozi› Bayt 620
M1:620 — دست نِه تا دست جنباند به دفع / نطق نِه تا دَم زند در ضَرّ و نفع
M1:620
Ma'no · به زبانِ تو — Sizning tilingiz · AI
انسان در برابر قدرت خداوند، هیچ توانایی و اراده‌ای از خود ندارد؛ نه قدرتی برای عمل (دست) و نه توانی برای سخن گفتن و تصمیم‌گیری (نطق).
این بیت در ادامهٔ تصویرسازی خداوند به عنوان «نقاش» و انسان به عنوان «نقش» یا آفریدهٔ بی‌جان می‌آید. مولانا در اینجا به اوج بیان درماندگی و تسلیم محض مخلوق در برابر خالق می‌رسد. انسان، همچون نقاشی روی بوم یا عروسکی خیمه‌شب‌بازی، از خود هیچ اختیاری ندارد.
- دست نِه (دستی ندارد): اشاره به فقدان قدرت و توانایی برای عمل است. انسان نمی‌تواند مستقلاً برای «دفع» شر یا محافظت از خود، دستش را حرکت دهد. هر حرکتی از جانب او، در حقیقت حرکت‌دادن دست نقاش است.
- نطق نِه (کلامی ندارد): اشاره به فقدان اراده و توانایی تشخیص و بیان است. انسان حتی قادر نیست در مورد «ضرر و نفع» خود سخن بگوید یا تصمیمی بگیرد. این نشان‌دهندهٔ آن است که تشخیص خیر و شر و بیان آن نیز در ید قدرت الهی است.
این بیت، دیدگاه مبتنی بر «جبر» را در قوی‌ترین شکل خود به تصویر می‌کشد تا زمینه را برای بحث پیچیده‌تر بعدی آماده کند. مولانا بلافاصله در ابیات بعدی با استناد به آیهٔ قرآن «مَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ رَمَىٰ» (تو تیر نیانداختی آنگاه که انداختی، بلکه خدا انداخت)، این مفهوم را توضیح می‌دهد و سپس با طرح پرسش‌هایی دربارهٔ شرم و پشیمانی انسان، به تبیین دیدگاه ظریف خود میان جبر و اختیار می‌پردازد. بنابراین، این بیت بیانگر یک مرحله از سلوک است: درک عجز مطلق خود در برابر قدرت مطلق الهی.
- نِه
- نیست، وجود ندارد (در فارسی قدیم)
- دفع
- راندن، دور کردن، دفاع کردن
- نطق
- سخن، کلام، قوهٔ بیان
- ضَرّ
- زیان، ضرر
- نفع
- سود، منفعت
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.