O'qish› Daftar 3› Hikoya› Bayt 1403
M3:1403 — جز برای یاری و تعلیم غیر / سرد باشد راه خیر از بعد خیر
M3:1403
Ma'no · به زبانِ تو — Sizning tilingiz · AI
پس از رسیدن به مقصد نهایی (خیر مطلق یا وصال حق)، انجام اعمال نیک و پیمودن راه‌های معنوی برای خودِ فرد، دیگر جذابیتی ندارد؛ مگر اینکه هدف از آن، کمک و آموزش به دیگران باشد.
این بیت در ادامهٔ ابیات پیشین، یک اصل مهم در سلوک عرفانی را بیان می‌کند. مولانا توضیح می‌دهد که ابزارها و راه‌هایی که ما را به مقصدی می‌رسانند، پس از رسیدن به آن مقصد، اهمیت خود را از دست می‌دهند. همان‌طور که نردبان برای کسی که به بام رسیده یا راهنما برای کسی که به معشوق رسیده دیگر کاربردی ندارد، «راه خیر» (انجام عبادات، ریاضت‌ها و اعمال نیک) نیز برای سالکی که به «خیر مطلق» (یعنی وصال خداوند) دست یافته، سرد و بی‌جاذبه می‌شود.
این اعمال، وسایلی برای رسیدن بودند، نه خودِ هدف. ادامه دادن به آنها برای خود، مانند صیقل زدن آینه‌ای است که از پیش صاف و درخشان است (چنانکه در بیت بعدی می‌آید). اما مولانا یک استثنای بسیار مهم را مطرح می‌کند: «جز برای یاری و تعلیم غیر». عارف واصل، اگرچه برای خود نیازی به این راه و رسم‌ها ندارد، اما برای دستگیری و راهنمایی دیگرانی که هنوز در راه هستند، دوباره به این اعمال بازمی‌گردد. این بازگشت، نه از سر نیاز شخصی، بلکه از روی عشق و شفقت به دیگران است. او به زبان شاگردان سخن می‌گوید و در کنارشان قدم برمی‌دارد تا آنها نیز به مقصد برسند. این همان مقام «بقای بعد از فنا» است که در آن، عارف پس از رسیدن به حق، برای هدایت خلق به میان آنها بازمی‌گردد.
- سرد باشد
- بی‌جاذبه می‌شود، بی‌معنا و بی‌فایده به نظر می‌رسد.
- راه خیر
- مسیر انجام اعمال نیک، عبادات و ریاضت‌های معنوی که وسیله‌ای برای رسیدن به کمال است.
- بعدِ خیر
- پس از رسیدن به خیر نهایی، یعنی وصال حق یا مقصد اصلی سلوک.
- غیر
- دیگران، سایر انسان‌ها.
Once a spiritual goal or 'good' has been achieved for oneself, pursuing it further for personal gain becomes pointless and uninspiring; its only remaining value is in helping others achieve the same.
This couplet comes in a section discussing the state of a seeker who has reached their spiritual objective. Rumi uses several analogies to illustrate that once the desired state is attained, the previous means of seeking become redundant. For instance, once one is on the roof of the sky, the ladder is no longer needed (M3:1402). Similarly, an enlightened mirror needs no more polishing (M3:1404).
In this context, 'the path of good' (راه خیر) refers to the journey and effort undertaken to achieve spiritual realization or a particular virtue. 'After good' (از بعد خیر) signifies the state after that good has been fully realized within oneself. At this point, the personal drive for that specific good diminishes because the need is gone. The only remaining, meaningful purpose for engaging with that 'path' or 'good' is 'to aid and teach others' (یاری و تعلیم غیر). This highlights a crucial Sufi principle: individual spiritual attainment is not an end in itself but a means to serve the community and guide others on the same journey. The 'coldness' of the path signifies its lack of personal relevance or motivating power once the goal is reached.
- راه خیر
- The path of good; the spiritual journey or effort to attain virtue or realization.
- از بعد خیر
- After good; once a particular spiritual good or goal has been achieved.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.