M5:1398 — لقمه اندازه خور ای مرد حریص / گرچه باشد لقمه حلوا و خبیص

این بیت در دل داستان کنیزک و خاتون روایت می‌شود. خاتون به دلیل تقلید کورکورانه و شهوت‌رانی بی‌حد، جان خود را از دست می‌دهد. مولانا از این داستان نتیجه‌ای کلی می‌گیرد و مستقیماً خواننده را خطاب قرار می‌دهد.

«لقمه» در اینجا فقط به معنای غذا نیست، بلکه نمادی از هرگونه لذت، مقام، دانش یا تجربه‌ای است که نفس انسان به آن طمع می‌ورزد. «حلوا و خبیص» نیز کنایه از جذاب‌ترین و فریبنده‌ترین لذت‌هاست. پیام اصلی این است که حتی در پی دلپذیرترین امور نیز باید «اندازه» را شناخت و رعایت کرد. این «اندازه» همان عقل، شرع، یا راهنمایی استادی است که از آن غفلت شده بود. همانطور که خاتون به دلیل نادیده گرفتن «کدو» (که نماد همان اندازه و محدودیت بود) هلاک شد، هر انسانی که در برابر حرص و شهوت نفس تسلیم شود و حد و مرزها را بشکند، خود را به ورطه نابودی می‌کشاند. این اصل، یکی از پایه‌های اخلاق و سلوک در عرفان است: کنترل نفس و پرهیز از افراط (اسراف).