閱讀 卷 1 闡明每個人都從自己的位置出發,從自己存在的角度看待他人:藍色的鍋會讓太陽看起來是藍色的,紅色的鍋會讓太陽看起來是紅色的;當鍋脫離了顏色,變為白色,它將比所有其他的鍋說話更真實,成為領袖 詩聯 2385

M1:2385 — این سخن شیرست در پستان جان / بی کشنده خوش نمی‌گردد روان

این سخن شیرست در پستان جانبی کشنده خوش نمی‌گردد روان
✦ 以your language呈現此詩聯

M1:2385

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: این سخن (حکمت) همچون شیری در پستان جان است؛ بدون مکنده، به خوبی جاری نمی‌شود. معنا: مولانا در این بیت بیان می‌کند که حقایق معنوی و اندیشه‌های عمیق، همچون شیری که در پستان آماده است، نیاز به مخاطبی مشتاق و «کشنده» دارند تا جاری شوند و به کمال رسند. بدون این طلب و کشش، این معرفت‌ها نهفته می‌مانند و از حرکت بازمی‌ایستند.

شرح

این بیت در حقیقت، یکی از کلیدهای فهم چرایی پیدایش مثنوی است. من بارها گفته‌ام که مولانا خودش به زبان بی‌زبانی می‌گوید که شأن ما شأن پیامبری نیست. پیامبران، همچون «طبیب دوار بطبه»، خود به سراغ بیماران می‌روند و آنان را از هلاکت می‌رهانند؛ یعنی رسالتشان ایجاب می‌کند که در پی خلق بدوند و پیغام الهی را به آنان برسانند، چرا که «حریصٌ علیکم عزیزٌ علیه ما عنتّم». اما عارفان چنین نمی‌کنند؛ آنان بیشتر شبیه به کعبه هستند که بر جای خود ایستاده و مردم باید رنج سفر را بر خود هموار کنند و به سوی آن بشتابند تا بهره‌ای برند. مولانا نیز در این بیت صراحتاً می‌گوید که این «سخن» یا به تعبیری، این دریای معرفت و حکمت که در «پستان جان» او جاری بود، نیاز به «کشنده»ای داشت تا به جریان افتد. این کشنده، بی‌تردید همان حسام‌الدین چلبی بود که با درخواست و پافشاری‌اش، این «شیر» را از پستان جان مولانا روان ساخت. اگر حسام‌الدین نبود، اگر این طلب و کشش در کار نبود، این میراث عظیم معنوی که امروز مثنوی نام دارد، این چنین بسط نمی‌یافت و شاید هرگز به دست ما نمی‌رسید. این سخن آب گوارایی است که از آسیابِ جان مولانا می‌گذرد، اما نه برای خودش، که «رفتن این آب در آسیا بهر شماست». این یعنی، حکمت نه برای خودِ حکیم، بلکه برای طالبان و مشتاقان است که آشکار می‌شود و به جریان می‌افتد. این تفاوت بنیادین، موقعیت عرفانی مولانا را از موقعیت نبوی متمایز می‌کند و نشان می‌دهد که مثنوی، نه به جبر یک رسالت، که به اختیار یک خواست، از جان مولانا برآمده است.

نکات کلیدی

  • مثنوی محصول طلب و کشش مخاطب است، نه ابلاغ یک‌طرفه.
  • شأن عارف با شأن پیامبر متفاوت است: عارف در انتظار مشتاق است.
  • حسام‌الدین چلبی «مکنده»‌ای بود که جریان فیض مولوی را ممکن ساخت.
  • معرفت‌های نهفته، بدون ظرفی آماده و مشتاق، جاری نمی‌شوند.
  • پایه‌های وجودی مثنوی بر استقبال و خواهش استوار است، نه امر الهی مستقیم.

Sources: d1-s03 · 00:37:14 d1-s03 · 00:39:21 d1-s09 · 00:26:25 d1-s09 · 00:26:50

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。