閱讀› 卷 1› 敵人在信士們的領袖阿里（願真主尊貴他的容顏）臉上吐口水，信士們的領袖阿里（願真主尊貴他的容顏）因此丟下了劍› 詩聯 3756

M1:3756 — بازگو دانم که این اسرار هوست / زانک بی شمشیر کشتن کار اوست

بازگو دانم که این اسرار هوستزانک بی شمشیر کشتن کار اوست
✦ 以your language呈現此詩聯

M1:3756

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: بازگو! می‌دانم که این (عمل شگفت‌انگیز تو) از اسرار او (خداوند) است؛ زیرا کشتن (فتح کردن جان‌ها) بی‌شمشیر، کار اوست. معنا: پهلوان مغلوب به امام علی می‌گوید که این اقدام بی‌نظیر او، که از پیروزی حتمی دست کشیده و از کشتن او صرف‌نظر کرده، رازی الهی را در بر دارد؛ زیرا تنها خداوند است که می‌تواند دل‌ها را بی‌نیاز از ابزار دنیوی تسخیر کند و جان‌ها را دگرگون سازد.

شرح

این بیت، از زبان پهلوان مغلوب خطاب به امیرالمؤمنین علی (ع) در داستان مشهور خدو انداختن بر روی علی، از عمق بینش مولانا دربارهٔ شخصیت امام و ماهیت فعل الهی حکایت می‌کند. در این صحنه، پس از آنکه امام علی بر پهلوان پیروز شده و او را بر زمین افکنده، پهلوان بی‌ادبی کرده و آب دهان بر روی علی می‌اندازد. در این هنگام، امام علی شمشیر را کنار می‌نهد و از قتل او صرف‌نظر می‌کند. این عمل، پهلوان را سخت شگفت‌زده می‌کند و از او می‌خواهد که «بازگو» کند این راز را. مولانا در این نقطه، قهرمان داستان را به زبان خودش درمی‌آورد و از او می‌خواهد که پرده از اسرار کردارش برگیرد.

من می‌گویم که اینجا دیگر سخن از پهلوان نیست، بلکه مولانا خود به سخن آمده و از زبان او می‌گوید: «بازگو دانم که این اسرار هوست / زانک بی‌شمشیر کشتن کار اوست.» این «هو» که مولانا به آن اشاره می‌کند، بی‌گمان ذات حق‌تعالی است. کشتن بی‌شمشیر در اینجا به معنای میراندن جسم نیست، بلکه به معنای میراندن روح کافرانه و زنده‌کردن جان ایمانی است؛ همان چیزی که در پایان داستان مثنوی می‌بینیم که پهلوان مسلمان می‌شود و گروهی از خویشان او نیز به ایمان روی می‌آورند. این فتح قلب‌ها و جان‌ها، کاری است که تنها خداوند می‌تواند انجام دهد، و چون از انسان کاملی چون علی (ع) سر می‌زند، در حقیقت فعل خداوند است که از آینه‌ی وجود او بازتاب یافته است. این همان توحید افعالی است که عارفان بر آن تأکید دارند: انسان‌های بزرگ، مجرای تحقق افعال الهی در عالم می‌شوند.

این سخنان مولانا، ستایشی بی‌سابقه و بسیار عمیق از امام علی است. او علی را «افتخار هر نبی و هر ولی» می‌خواند و «جمله عقل و دیده». چنین تعبیراتی، نشان از ارادت و شناخت مولانا از مرتبهٔ وجودی امام دارد. عمل علی نه تنها حلم و بردباری بی‌نظیر او را به نمایش می‌گذارد، بلکه نشان می‌دهد که «تیغ حلم از تیغ آهن تیزتر / بل ز صد لشکر ظفر انگیزتر» است. پیروزی حقیقی، نه غلبه بر جسم، که تسخیر جان‌ها و دگرگون ساختن آن‌هاست، و این پیروزی معنوی، کار خدایی است که از دست بندگان مخلص او برمی‌آید.

نکات کلیدی

  • عمل بی‌شمشیر، نمادی از فتح قلوب و دگرگونی روحی، از اسرار الهی است.
  • امام علی در این داستان، مظهر تحقق توحید افعالی و واسطهٔ عمل خداوندی است.
  • قدرت حلم و بردباری در تغییر جان‌ها و جذب دل‌ها، از نیروی شمشیر فراتر می‌رود.
  • دعوت به «بازگو» کردن، طلب گشایش اسرار الهی از طریق عمل و تجربه است.
  • پیروزی حقیقی نه در غلبه بر جسم، که در تسخیر و رهایی روح نهفته است.

Sources: d1-s20 · 00:15:17 d1-s20 · 00:17:17 d1-s20 · 00:24:38 d1-s01 · 00:03:46

❋

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

❋

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》，每節詩句皆有引證

除非您分享，否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。