M1:501 — در یکی گفته که «این جمله یکیست / هر که او دو بیند احوَل مردکی‌ست

این بیت بخشی از داستان وزیر حیله‌گر پادشاه جهود است که برای نابودی دین مسیح، خود را مسیحی جا زد و با جلب اعتماد مردم، شروع به تحریف انجیل کرد. او برای ایجاد تفرقه و سردرگمی، گزاره‌هایی کاملاً متضاد و متناقض را به نام کلام الهی در کتاب مقدس وارد می‌کرد.

در اینجا، مولانا یکی از این گزاره‌های تحریف‌شده را نقل می‌کند. این گزاره، بیانگر یکی از عمیق‌ترین مفاهیم عرفانی، یعنی «وحدت وجود» است: «همه چیز یکی است». این دیدگاه معتقد است که در اصل هستی، کثرت و دوگانگی وجود ندارد و هر چه به نظر متعدد می‌آید، در واقع تجلی یک حقیقت واحد است. کسی که این وحدت را نمی‌بیند و جهان را پر از چیزهای جدا از هم می‌پندارد، از نظر معنوی «اَحوَل» یا دوبین است؛ یعنی نگاهی معیوب و خطاکار دارد.

نکتهٔ کلیدی در داستان این است که وزیر بلافاصله در جای دیگری، دقیقاً عکس این مطلب را می‌نویسد (که «صد هرگز یکی نمی‌شود»). هدف او بیان حقیقت عرفانی نیست، بلکه استفادهٔ ابزاری از مفاهیم عمیق برای ایجاد شک، اختلاف و در نهایت، نابودی ایمان پیروان مسیح است. مولانا با این کار نشان می‌دهد که چگونه بزرگ‌ترین حقایق معنوی نیز وقتی از زمینهٔ اصلی خود کنده شده و توسط افراد بدخواه به کار گرفته شوند، می‌توانند به ابزاری برای گمراهی تبدیل گردند.