閱讀 卷 1 智者們無力治癒婢女,國王轉向上帝,並在夢中見到一位聖人 詩聯 55

M1:55 — شه چو عجز آن حکیمان را بدید / پابرهنه جانب مسجد دوید

شه چو عجز آن حکیمان را بدیدپابرهنه جانب مسجد دوید
✦ 以your language呈現此詩聯

M1:55

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

دو بخش markdown: ترجمه به فارسی روان: پادشاه چون ناتوانی آن طبیبان را دید، با پای برهنه به سوی مسجد شتافت. معنا: این بیت نشان می‌دهد که پس از شکست همهٔ تدابیر انسانی، پادشاه با نهایت فروتنی و اضطرار به درگاه خداوند پناه برد.

شرح

در این بیت، مولانا صحنه‌ای کلیدی از داستان را پیش روی ما می‌گذارد. پادشاه که تا اینجای داستان بر تدبیر و دانش حکیمان متکی بود، اکنون با دیدن «عجز» و ناتوانی مطلق آنان در درمان کنیزک، به یکباره از همهٔ اسباب دنیوی نومید می‌شود. این ناامیدی، نقطهٔ عطف داستان است؛ لحظه‌ای که انسان درمی‌یابد که ورای همهٔ علل ظاهری، علتی دیگر حاکم است. او با پای برهنه، نمادی از فروتنی، اضطرار و ترک تعلقات دنیا، به سوی مسجد می‌شتابد. این حرکت، نه یک عقب‌نشینی از علم، بلکه فراتر رفتن از محدودهٔ آن است؛ اذعانی است به اینکه علم بشری، هر چقدر هم که پیشرفته باشد، در نهایت محدود است و دست آخر، باید دست نیاز به سوی علم مطلق بلند کرد.

او در مسجد به محراب می‌رود و چنان غرق دعا و تضرع می‌شود که سجده‌گاهش از اشک تر می‌گردد. دعایی که از دل جان برمی‌خیزد و بحر بخشایش الهی را به جوش می‌آورد. اینجا مولانا نکته‌ای عمیق و فلسفی را دربارهٔ رابطهٔ دعا و قضا مطرح می‌کند: این‌طور نیست که دعا علت و جوشش بخشایش الهی معلول آن باشد. بلکه اغلب، نسبت‌های علی و معلولی را در این عالم اشتباه می‌کنیم. دعا در حقیقت «معلول» ارادهٔ الهی است؛ یعنی چون خداوند می‌خواهد کاری را بکند، آن دعا را بر زبان بنده می‌گذارد. قصه از آن سوی آغاز می‌شود، نه از این سوی. پس پادشاه به مسجد نمی‌رود تا با دعا سرنوشت را تغییر دهد؛ بلکه پناه بردن و دعایش خود نشانه و معلول آن است که عنایت الهی در حال ظهور است و خداوند می‌خواهد به کار او رسیدگی کند. این دعایی است که خود، «نشانه‌ای» از لطف پیشین است، نه صرفاً «وسیله‌ای» برای کسب لطف در آینده.

نکات کلیدی

  • ناتوانی علم و تدبیر بشری، نقطه‌عطفی برای رجوع به قدرت مطلق است.
  • حرکت «پابرهنه» پادشاه، نمادی از نهایت فروتنی و اضطرار در آستان الهی است.
  • دعا، نه صرفاً ابزاری برای تغییر سرنوشت، بلکه خود نشانه‌ای از اراده و لطف پیشین خداوند است.
  • اغلب، ما نسبت‌های علّی و معلولی را در عالم اشتباه می‌گیریم؛ علت‌ها از جانب معلول‌ها و معلول‌ها از جانب علت‌ها پدیدار می‌شوند.
  • پناه بردن به درگاه حق، زمانی آغاز می‌شود که همهٔ اسباب ظاهری ناکارآمدی خود را نشان می‌دهند.

Sources: d1-s13 · 00:45:53 d1-s13 · 00:48:00 d1-s13 · 00:49:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。