閱讀 卷 1 門徒質疑大臣的獨處 詩聯 610

M1:610 — حمله‌شان پیدا و ناپیداست باد / آنک ناپیداست هرگز گُم مباد

حمله‌شان پیدا و ناپیداست بادآنک ناپیداست هرگز گُم مباد
✦ 以your language呈現此詩聯

M1:610

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: حمله‌ی ما (شیران بر پرچم) از باد است، که گاهی پیدا و گاهی ناپیداست. ای کاش آن سرچشمهٔ ناپیدا هرگز گم نشود و همواره آشکار باشد. معنا: مولانا در این بیت می‌گوید که حمله‌ها و کارهای ما، مانند شیری بر پرچم که با باد حرکت می‌کند، ظاهراً از ماست اما در حقیقت ناشی از نیرویی پنهان و نامرئی (همچون باد یا ارادهٔ الهی) است.

شرح

در این بیت، مولانا به یکی از بنیادی‌ترین مسائل هستی‌شناسانه و الهیاتی می‌پردازد: توحید افعالی و ماهیت وجودی انسان. او با یک تمثیل درخشان از «شیر علم»—یعنی شیری که بر پرچم نقش بسته— نشان می‌دهد که ما انسان‌ها در برابر وجود مطلق، به مثابه همین شیر بر روی پرچم هستیم.

من قویاً معتقدم که مولانا در اینجا می‌خواهد بگوید: «ما اگرچه شیرانی هستیم که ممکن است تصور کنیم که حمله می‌کنیم یا کاری از ما صادر می‌شود، اما این حمله و حرکت، نه از ذات خود ما، بلکه از نیروی دیگری است.» این تمثیل، دقیقاً در ادامهٔ ابیاتی است که می‌گوید «ما چو ناییم و نوا در ما ز توست / ما چو کوهیم و صدا در ما ز توست». یعنی همهٔ وجود و فعل ما، ظهور و تجلی نیرویی فراتر از ماست.

بیت می‌گوید «حمله‌مان پیدا و ناپیداست باد». منظور از «باد» در اینجا همان نیروی غیبی و نامرئی است که منشأ حرکت شیرِ بر پرچم است. این «باد» گاهی خودش را در حرکتِ پیدا و محسوسِ شیر نشان می‌دهد و گاهی در ورای آن ناپیداست. این به معنای آن است که منشأ حقیقی اعمال ما همیشه پنهان است، اما اثرش پیداست.

در مصرع دوم، مولانا دعا می‌کند: «آنک ناپیداست هرگز گُم مباد». این نشان‌دهندهٔ ارزش بی‌بدیلی است که او برای آن منشأ ناپیدا قائل است. این ناپیدایی، همان وجود مطلق الهی است که همواره باید حاضر و محسوس باشد، حتی اگر دیده نشود. این تمنای بقای حضور آن منشأ غیبی، قلب توحید افعالی مولاناست؛ زیرا اگر آن ناپیدا گم شود، هستی و حرکت ما نیز بی‌معنا خواهد شد.

این نگاه، به معنای جبر مطلق نیست؛ مولانا خود به صراحت می‌گوید که «این نه جبر، این معنی جباری است». این بیان عظمت و چیرگی بی‌انتهای خداوند است که هستی و حرکت را در عدم‌های ممکن‌الوجود جاری می‌سازد. ما «نی»هایی هستیم که از خود نوایی نداریم، مگر نفسی از بالا در ما بدمد. پس هرچه هست، از آن «ناپیدا»ست و «جان فدای آن که ناپیداست باد.» این خلاصه‌ای است از هستی‌شناسی عمیق مولانا که در آن، هر فعل و هر هستی، امواج بحر وجود مطلق است.

نکات کلیدی

  • قدرت پنهان الهی، منشأ حقیقی اعمال و حرکت ماست.
  • اعمال ما تنها نشانه‌ای بیرونی از تحریک نیرویی غیبی است، همچون شیری بر پرچم که باد آن را به حرکت درمی‌آورد.
  • انسان ذاتاً «نی»ای تهی است که هستی و توانایی عملش از «وجود مطلق» سرچشمه می‌گیرد.
  • این وابستگی مطلق، تجلی «توحید افعالی» است و نه جبرگرایی.

Sources: d1-s04 · 01:26:38

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。