M1:620 — دست نِه تا دست جنباند به دفع / نطق نِه تا دَم زند در ضَرّ و نفع
M1:620
含義 · به زبانِ تو — 您的語言 · AI
انسان در برابر قدرت خداوند، هیچ توانایی و ارادهای از خود ندارد؛ نه قدرتی برای عمل (دست) و نه توانی برای سخن گفتن و تصمیمگیری (نطق).
این بیت در ادامهٔ تصویرسازی خداوند به عنوان «نقاش» و انسان به عنوان «نقش» یا آفریدهٔ بیجان میآید. مولانا در اینجا به اوج بیان درماندگی و تسلیم محض مخلوق در برابر خالق میرسد. انسان، همچون نقاشی روی بوم یا عروسکی خیمهشببازی، از خود هیچ اختیاری ندارد.
- دست نِه (دستی ندارد): اشاره به فقدان قدرت و توانایی برای عمل است. انسان نمیتواند مستقلاً برای «دفع» شر یا محافظت از خود، دستش را حرکت دهد. هر حرکتی از جانب او، در حقیقت حرکتدادن دست نقاش است.
- نطق نِه (کلامی ندارد): اشاره به فقدان اراده و توانایی تشخیص و بیان است. انسان حتی قادر نیست در مورد «ضرر و نفع» خود سخن بگوید یا تصمیمی بگیرد. این نشاندهندهٔ آن است که تشخیص خیر و شر و بیان آن نیز در ید قدرت الهی است.
این بیت، دیدگاه مبتنی بر «جبر» را در قویترین شکل خود به تصویر میکشد تا زمینه را برای بحث پیچیدهتر بعدی آماده کند. مولانا بلافاصله در ابیات بعدی با استناد به آیهٔ قرآن «مَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ رَمَىٰ» (تو تیر نیانداختی آنگاه که انداختی، بلکه خدا انداخت)، این مفهوم را توضیح میدهد و سپس با طرح پرسشهایی دربارهٔ شرم و پشیمانی انسان، به تبیین دیدگاه ظریف خود میان جبر و اختیار میپردازد. بنابراین، این بیت بیانگر یک مرحله از سلوک است: درک عجز مطلق خود در برابر قدرت مطلق الهی.
- نِه
- نیست، وجود ندارد (در فارسی قدیم)
- دفع
- راندن، دور کردن، دفاع کردن
- نطق
- سخن، کلام، قوهٔ بیان
- ضَرّ
- زیان، ضرر
- نفع
- سود، منفعت
討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》，每節詩句皆有引證
除非您分享，否則您的對話僅會留在此裝置上。
讀者們的提問0
尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。