M1:634 — پس بِدان این اصل را ای اصل‌جو / هر که را دَردست، او بُرده‌ست بو

این بیت نتیجه‌گیری مولانا از ابیات پیشین است. او پیش از این توضیح داده بود که چگونه بیماری جسمی، انسان را از غفلت بیدار می‌کند و او را به یاد خدا و توبه می‌اندازد. حال، این تجربه را به یک اصل کلی معنوی تبدیل می‌کند.

«درد» در اینجا فقط به معنای رنج جسمی نیست، بلکه شامل هر نوع درد و رنج وجودی، حسرت، و اشتیاق روحی برای رسیدن به کمال و حقیقت است. این «درد» نشانه‌ی زنده بودن روح و بیداری دل است. کسی که هیچ دردی ندارد، در غفلت و بی‌خبری به سر می‌برد. اما کسی که دردمند است، یعنی از نقص خود و دوری از اصل خویش آگاه شده است. این آگاهی و درد، مانند حس بویایی، اولین نشانه برای یافتن راه به سوی حقیقت (یا «اصل») است. به همین دلیل مولانا می‌گوید هر که درد دارد، «بویی برده است»؛ یعنی نشانه‌ای از عالم معنا دریافت کرده و در مسیر جستجو قرار گرفته است.

این اصل در تقابل با نگاهی است که رنج را شر مطلق می‌داند. در نگاه عرفانی مولانا، درد و رنج ابزاری ضروری برای تزکیه نفس و رشد روحانی است. همانطور که در بیت بعدی می‌گوید: «هر که او بیدارتر پر دردتر / هر که او آگاه تر رخ زردتر». بنابراین، میزان درد یک سالک، معیاری برای سنجش میزان بیداری و آگاهی اوست.