M2:107 — چشمشان خانهٔ خیالست و عدم / نیست‌ها را هست بیند لاجرم

مولانا در این بیت، به توصیف چشم کسانی می‌پردازد که از حقیقت دور افتاده‌اند و نگاهشان آلوده به پندار و توهم است. این چشم، برخلاف چشم عارف که «خانهٔ هستی» است، «خانهٔ خیال و عدم» است. یعنی، آنچه می‌بیند بازتابی از واقعیت نیست، بلکه تصویری ساختگی و دروغین است که از دنیای نیستی و توهم سرچشمه می‌گیرد.

این نگاه، به ناچار («لاجرم»)، چیزهایی را که وجود حقیقی ندارند، واقعی و موجود می‌پندارد. این همان خطای ادراکی است که ریشهٔ بسیاری از گمراهی‌هاست. در ابیات قبل، مولانا چشم معشوق (نماد حقیقت) را آینه‌ای می‌داند که «منِ» واقعی سالک را به او نشان می‌دهد. اما چشم دیگران، که با «سرمهٔ نیستی» تیره شده، تنها خیالات و تصاویر شیطانی را بازتاب می‌دهد. این بیت، تقابل میان دو نوع دیدن را برجسته می‌کند: دیدنِ حقیقت‌بین که وجود را درک می‌کند و دیدنِ خیال‌پرداز که در عدم و نیستی گرفتار است.