دفتر دوم

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

بَیانِ بَعضی از حکمتِ تأخیر این مجلّد دوّم که اگر جُملۀ حِکْمَتِ الهی بنده را معلوم شود در فوایدِ آن کار، بنده از آن کار فرو مانَد و حِکْمَتِ بی‌پایانِ حَقْ تَعالی، ادراکِ او را ویران سازد و بِدان کار نَپَردازد. پس حَق تَعالی شَمّە‌یی از آن حکمتِ بی‌پایان، مَهارِ بینی او کُند و او را بِدان کار کَشَد که اگر او را از آن فایده هیچ خَبَر نَکُند، هیچ نَجُنبَد، زیرا که وی را جُنبانیدن از بَهرِ آن است که از بَهرِ آن مَصلَحَت آفریده شده است، و اگر حِکمتِ آن بَر وی فُرو ریزد هم نتواند جُنبیدن. چُنان که در بینی اُشتُر اگر مَهار نَبُوَد، نَرود و اگر مَهارِ سخت بزرگ بُوَد هم نرود و فُرو خُسبَد. وَ اِنْ مِن شَیْءٍ اِلاّ عِندَنا خَزَائنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ اِلّا بِقَدَرٍ مَعلُوم. خاک بی‌آب کُلوخ نشود و چون آب بسیار بُوَد هم کُلوخ نشود. وَالسَّماءَ رَفَعَها وَ وَضَعَ اَلمیزانَ. به میزان دَهَد هر چیزی را نه بی‌میزان و بی‌حساب. الّا کسانی را که از عالَمِ خَلق مُبَدَّل شُده‌اند وَ یَرزُقُ مَن یَشاءُ بِغَیرِ حِسَابٍ گشته‌اند وَ مَن لَم یَذُق لَم یَدرِ.

پرسید یکی که عاشقی چیست؟ گفتم که چو ما شَوی بِدانی

عشق و مَحَبّتِ بی‌حساب است، جِهَتِ آن گفته‌اند که صِفاتِ حَقّ است به حقیقت و نِسبَتِ آن به بَنده مَجاز است. یُحِبُّهم تمام است، یُحِبُّوَنهُ کدام است؟