M2:1370 — دل ز پایهٔ حوض تن گِلناک شد / تن ز آب حوض دلها پاک شد

Este verso establece una metáfora central en la sección: el cuerpo y el corazón son dos «estanques» distintos. El primero, el «estanque del cuerpo» (ḥowż-e tan), es una fuente de contaminación. Cuando el corazón espiritual se acerca demasiado a su base, a sus deseos y apegos mundanos, se vuelve «lodoso» (gelnāk), perdiendo su claridad y pureza.

Por el contrario, el «estanque del corazón» (ḥowż-e del) es un receptáculo de aguas purificadoras. A diferencia del estanque corporal, que es limitado y estancado, Rumi explica en los versos anteriores (M2:1365) que el estanque del corazón tiene una conexión oculta con el «mar» infinito de la realidad divina. Por lo tanto, el cuerpo, con sus acciones y su ser físico, solo puede alcanzar la verdadera pureza (pāk) cuando se somete a la influencia de este corazón espiritualmente conectado. El verso funciona como un quiasmo, contrastando el movimiento descendente de la contaminación con el movimiento ascendente de la purificación.

مولانا در اینجا دو «حوض» را در برابر هم قرار می‌دهد: «حوض تن» و «حوض دل». این دو نمایندهٔ دو جهان متفاوت هستند که انسان در میان آن‌ها قرار گرفته است.

• حوض تن: این حوض، نماد جهان مادی، جسمانیت و تعلقات دنیوی است. «پایه» یا اساس این حوض، از گِل و خاک است. وقتی دل، که سرشتی آسمانی و پاک دارد، به این پایهٔ گلی نزدیک می‌شود و با آن همنشین می‌گردد، ناگزیر «گِلناک» و کدر می‌شود. این کدر شدن همان غفلت، فراموشی اصل خویش و آلوده شدن به خواسته‌های نفسانی است.

• حوض دل: این حوض، نماد عالم معنا، روح و قلب متصل به مبدأ الهی است. همانطور که در ابیات قبل (بیت ۱۳۶۵) آمده، این حوض راهی پنهان به دریای بی‌کران حقیقت دارد. آب این حوض، آب معرفت، عشق و حیات معنوی است. تن که ذاتاً خاکی و آلوده است، تنها راه پاکی‌اش این است که خود را در معرض آب زلال این حوض قرار دهد. یعنی جسم زمانی پاک و مطهر می‌شود که در خدمت دل و اهداف روحانی قرار گیرد.

این بیت در واقع یک دعوت است. مولانا از ما می‌خواهد که از جاذبهٔ حوض تن حذر کنیم و به گرد حوض دل طواف نماییم تا هم تن را پاک سازیم و هم دل را از گل‌آلودگی برهانیم.