M2:1806 — از وجود او گل و میوه نَرُست / جز فساد جمله پاکی‌ها نجُست

مولانا در ابیات پیشین، زمین را به عنوان نمادی از «حلم» و بردباری الهی معرفی می‌کند. زمین، ناپاکی‌ها و پلیدی‌ها را در خود می‌پذیرد اما در مقابل، گل‌ها و گیاهان زیبا و سودمند به بار می‌آورد. این استعاره‌ای از قدرت دگرگون‌کننده‌ی رحمت حق است که بدی را به نیکی تبدیل می‌کند.

در مقابل این تصویر زاینده و بخشنده، مولانا «کافر» را قرار می‌دهد؛ نه صرفاً به معنای منکر دین، بلکه به معنای هر انسانی که از این حقیقتِ هستی‌بخش غافل است و وجودش سترون و بی‌ثمر مانده. چنین انسانی وقتی به خود می‌نگرد، درمی‌یابد که از خاک پست‌تر است. چرا؟ چون از وجود او، برخلاف خاک، هیچ گل و میوه‌ای (نماد خیر، زیبایی و معنویت) نمی‌روید. بدتر از آن، او نه تنها بی‌ثمر است، بلکه فعالانه به دنبال «فساد» و تباهیِ «پاکی‌ها»ست. وجود او نه تنها نمی‌سازد، بلکه ویران می‌کند.

این بیت، در واقع، یک معیار وجودی به دست می‌دهد: ارزش هر موجودی به میزان ثمربخشی و تأثیر مثبت او در جهان است. انسانی که وجودش تنها به تباهی می‌انجامد، در سفری که از خاک آغاز کرده، چیزی به دست نیاورده و به همین دلیل، در بیت بعدی آرزو می‌کند که ای کاش همان خاک باقی مانده بود.