M2:2723 — تو ز من با حق چه نالی ای سلیم؟ / تو بنال از شر آن نفس لئیم

در این بخش از مثنوی، ابلیس در حال دفاع از خود است و به انسان معترضی پاسخ می‌دهد که او را عامل گمراهی خود می‌داند. ابلیس با لحنی کنایه‌آمیز، انسان را «سلیم» (یعنی سالم و بی‌عیب) خطاب می‌کند تا ریاکاری او را آشکار سازد.

منطق ابلیس این است که او تنها یک وسوسه‌گر بیرونی است، اما عامل اصلی سقوط انسان، «نفس لئیم» یا همان نفس اماره و پست‌فطرت خود اوست. این نفس است که به دنبال لذت‌های زودگذر و خواسته‌های حیوانی می‌رود و انسان را به سوی دام گناه می‌کشاند. مولانا در ابیات بعدی این تمثیل را با مثال کسی که شیرینی (حلوا) می‌خورد و سپس بیمار می‌شود (دمل و تب) روشن‌تر می‌کند؛ بیماری نتیجه‌ی عمل خود فرد است، نه تقصیر شیرینی.

بنابراین، این بیت دعوتی است به خودشناسی و مسئولیت‌پذیری. مولانا از زبان ابلیس، انسان را تشویق می‌کند که به جای فرافکنی و یافتن مقصر بیرونی، به درون خود نگاه کند و با بزرگ‌ترین دشمن خود که نفس سرکشش است، مبارزه کند. شکایت واقعی باید از این دشمن درونی باشد، نه از ابلیس که تنها از ضعف‌های همین نفس سوءاستفاده می‌کند.