M2:569 — عکس کاول زد تو آن تقلید دان / چون پیاپی شد شود تحقیق آن

این بیت در ادامهٔ داستان صوفی مسافری است که با تقلید کورکورانه از شور و حال دیگران، ندانسته در شادیِ از دست رفتن الاغ خودش شریک می‌شود. مولوی از این داستان نتیجه‌ای کلی می‌گیرد و مسیری برای رشد معنوی ترسیم می‌کند.

او توضیح می‌دهد که در آغاز راه، تجربهٔ معنوی سالک مانند بازتابی (عکس) از حال و هوای یک عارف یا یک جمع معنوی است. این مرحله، «تقلید» نام دارد. سالک هنوز به سرچشمه متصل نیست و صرفاً تحت تأثیر دیگران است. این همان اتفاقی بود که برای صوفی مسافر رخ داد؛ او بازتابی از «ذوق» دیگران را حس کرد و بدون آنکه خودش صاحب آن حال باشد، به وجد آمد.

اما مولوی این تقلید را کاملاً بی‌ارزش نمی‌داند. او می‌گوید اگر این بازتاب‌ها و تأثیرپذیری‌ها از «یاران خوش» (همراهان نیک) پیوسته و مداوم باشد («چون پیاپی شد»)، به‌تدریج آن حالتِ عاریه‌ای در وجود سالک ریشه می‌دواند و به «تحقیق» تبدیل می‌شود. «تحقیق» در اینجا به معنای رسیدن به حقیقت، اصالت و تجربهٔ مستقیم و بی‌واسطه است. به عبارت دیگر، تقلیدِ صادقانه از عارفان، پُلی است که سالک را از دنیای انعکاس‌ها به اقیانوس حقیقت می‌رساند. این بیت، اهمیت همنشینی با اهل معرفت را برای تبدیل تجربه‌های سطحی و تقلیدی به درک عمیق و اصیل برجسته می‌کند.