M5:576 — هین مکن خود را خصی رهبان مشو / زانک عفت هست شهوت را گرو

مولانا در این بخش، دیدگاه اسلام را در برابر رهبانیت و ریاضت‌های افراطی بیان می‌کند. او بر اساس حدیث «لا رهبانیة فی الاسلام»، با هرگونه سرکوب کامل غرایز طبیعی انسان، از جمله غریزه‌ی جنسی، مخالف است. تشبیه «خصی کردن» (اخته کردن) به شکلی صریح و تکان‌دهنده، به همین معنا اشاره دارد.

منطق مولانا این است که فضیلت‌های اخلاقی مانند صبر و عفت، در خلأ به وجود نمی‌آیند. این فضائل، محصول مبارزه‌ی درونی انسان با امیال و خواسته‌هایش هستند. همان‌طور که برای جهاد، وجود دشمن ضروری است، برای کسب فضیلتِ پاکدامنی (عفت) نیز وجود میل جنسی (شهوت) لازم است. اگر شهوتی در کار نباشد، خویشتن‌داری و پرهیز از آن هیچ ارزشی ندارد. در واقع، «عفت» گروگانِ «شهوت» است؛ یعنی ارزش و معنای خود را از وجود آن می‌گیرد.

بنابراین، راه کمال معنوی از نظر مولانا، حذف صورت مسئله نیست، بلکه مدیریت و کنترل آن است. انسان باید امیال خود را به رسمیت بشناسد اما بر آن‌ها مسلط شود و در چارچوب الهی مهارشان کند. کشتن غریزه، پاک کردن میدان نبرد است، در حالی که پیروزی واقعی، جنگیدن و غالب شدن است.