閱讀› 卷 6› 穆斯塔法（願主福安之）囑咐賽迪克（願主喜悅之）：當你購買比拉勒時，他們必會因固執而抬高價格。請讓我在這項功績中與你分享，成為我的代理人，從我這裡拿走一半的價格› 詩聯 1033

M6:1033 — یک نصاب نقره هم بر وی فزود / تا که راضی گشت حرص آن جهود

یک نصاب نقره هم بر وی فزودتا که راضی گشت حرص آن جهود
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:1033

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: یک مقدار نقرهٔ معین نیز بر بهای آن افزود، تا سرانجام حرص آن یهودی (صاحب بلال) راضی گشت. معنا: ابوبکر برای راضی کردن صاحب بلال، مقداری نقرهٔ اضافی نیز پرداخت کرد تا طمع او سرانجام فرو نشست و معامله به انجام رسید.

شرح

در این بیت، مولانا به نکتهٔ بسیار ظریفی اشاره می‌کند؛ به اینکه چگونه حرص و طمع، حتی پس از یک لحظهٔ گذرا از تأثیر زیبایی و دلربایی، باز هم بر وجود انسان غالب می‌آید. ما در ماجرای بلال حبشی و ابوبکر صدیق، شاهدیم که ابوبکر می‌کوشد بلال را از چنگ صاحب سنگدل و «صورت‌پرست» او برهاند. آن صاحب برده، با دیدن غلام سفیدروی و زیبای ابوبکر، برای لحظه‌ای دلش نرم می‌شود و غرایض بشری او به جوش می‌آید. این را مولانا به‌زیبایی این‌گونه تصویر می‌کند که «حالت صورت‌پرستان این بود / سنگشان از صورتی مومی شود»؛ یعنی کسانی که به ظاهر و صورت دل‌بسته‌اند، با دیدن چهره‌ای زیبا، حتی اگر سنگدل هم باشند، دلشان همچون موم نرم می‌شود. اما این تأثیر، عمیق و پایدار نیست. این نرمش موقت، به معنای تحول در باطن نیست. حرص و طمع، ریشه‌ای عمیق‌تر دارد که با جلوه‌های ظاهری زایل نمی‌شود. درست در همین‌جاست که مولانا نشان می‌دهد پس از این لحظهٔ «مومی شدن»، آن صاحب برده باز هم به خوی حقیقی خود بازمی‌گردد و بر بهای معامله می‌افزاید و «دندون‌گردی» می‌کند. یعنی ابوبکر ناچار می‌شود «یک نصاب نقره هم بر وی فزود» تا حرص بی‌پایان او را راضی کند. اینجاست که تفاوت میان دیدگاه ابوبکر و صاحب بلال روشن می‌شود: ابوبکر به «جان» بلال می‌نگرد، به گوهر انسانی و ایمان او؛ اما صاحب بلال به «لون» و ظاهر و البته به منفعت مادی معامله. این بیت به ما می‌آموزد که تمایلات سطحی و صورت‌پرستی، هرچند ممکن است برای لحظه‌ای دل را بلرزاند، اما توان ریشه‌کن کردن حرص و دلبستگی به دنیا را ندارد. رهایی از بند طمع، کاری از سنخ دیگر می‌طلبد، کاری که تنها با توجه به جوهر و معنای هستی میسر می‌شود، نه با دل‌بستن به ظاهر و صورتِ آن.

نکات کلیدی

  • حتی زیبایی ظاهری نیز نمی‌تواند طمع ریشه‌دار را به‌طور کامل از میان بردارد؛ دل ممکن است نرم شود، اما حرص باقی می‌ماند.
  • این بیت، نمادی از تضاد میان ارزش‌گذاری مادی (نگاه صاحب بلال) و ارزش‌گذاری معنوی (نگاه ابوبکر) است.
  • مولانا بر این نکته تأکید دارد که دید سطحی و «صورت‌پرستی» هرگز به عمق باطن نمی‌رسد و تنها با ظاهر امور سر و کار دارد.
  • رهایی از بند طمع، نیازمند تحولی عمیق‌تر از تأثیرات گذراست و به جهان‌بینی معنوی وابسته است.

Sources: d6-s22 · 01:32:30 d6-s22 · 01:33:35 d6-s22 · 01:36:12

❋

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

❋

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》，每節詩句皆有引證

除非您分享，否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。