閱讀 卷 6 希拉勒生病了,他的主人因輕視和不認識而對他的病情毫不知情,而穆斯塔法(願主福安之)卻得知了他的病情,並探望和慰問了使者(願主福安之)這位希拉勒 詩聯 1158

M6:1158 — برگمان آن ز شادی زد دو دست / کان شهنشه بهر او میر آمدست

برگمان آن ز شادی زد دو دستکان شهنشه بهر او میر آمدست
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:1158

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: با این گمان از شادی دست می‌زد که آن پادشاه بزرگ برای همین میر آمده است.

معنا: خواجه از شدت شعفِ آمدن پیامبر به دست‌افشانی مشغول شد، زیرا گمان می‌برد که حضور پیامبر خاص برای دیدار اوست.

شرح

این بیت، اوج شادیِ خواجه را از آمدن پیامبر اکرم (ص) به تصویر می‌کشد. خواجه، که مولانا او را «میر» یا «ارباب» می‌نامد، از شنیدن خبر ورود پیامبر چنان از خود بی‌خود می‌شود که دست‌ها را به هم می‌زند، می‌رقصد و برمی‌جهد. نکتهٔ کانونی اینجاست که مولانا به روشنی می‌گوید: «بر گمان آن ز شادی زد دو دست / کان شهنشه بهر او میر آمدست». یعنی این همه شعف، ریشه در یک گمان و پندار نادرست داشت؛ خواجه گمان می‌کرد پیامبرِ عظیم‌الشأن، خاص برای دیدار او قدم رنجه فرموده است. این «شادی کاذب» یا «شادی برآمده از سوءفهم»، نقطهٔ عطفی است که پیامبر در بیت‌های بعد بی‌درنگ به آن پاسخ می‌دهد. در واقع، این واکنش خواجه، نمونه‌ای از خصیصهٔ بشری است که توجهات بزرگ را به خود و برای خود تعبیر می‌کند. او از فرط طرب، رخساره‌اش چون گُل شکفته می‌شود و حاضر است جان خود را به عنوان «پامزد» به بشارت‌دهندهٔ خبر دهد. حتی دعوت می‌کند که پیامبر با ورود به خانهٔ او، آن را به «فردوس» مبدل کند. اما این شیوهٔ استقبال، به رغم ظاهر مشتاقانه‌اش، حاوی رگه‌هایی از «نخوت» و خودبینی است که نباید از چشم پیامبر دور بماند. پیامبر، بلافاصله در بیت بعد (M6:1159) «از بهر عتاب» او را متوقف می‌کند و می‌گوید: «من برای دیدن تو نامدم». این تصحیح، نشان می‌دهد که در سلوک معنوی، حتی شور و شادی نیز باید از گمان‌های شخصی پاک شود و بر مبنایی از واقع‌بینی و حقیقت بنا گردد. شادی حقیقی، آن است که از سرِ اتصال به مبدأ باشد، نه از سرِ توهمِ مرکزیت‌یافتن خود.

نکات کلیدی

  • شادی خواجه ریشه در گمان باطل داشت که پیامبر خاص برای او آمده است.
  • این بیت نمایانگر خودبینی انسانی در تعبیر توجهات بزرگ الهی است.
  • شور و شعف معنوی باید از پیش‌فرض‌های غلط و نخوت شخصی پاک شود.
  • مولانا این شادی را مقدمهٔ «عتاب» و تصحیح پیامبر قرار می‌دهد.
  • شادی حقیقی بر اساس اتصال به حقیقت است، نه توهم مرکزیت خویش.

Sources: d6-s24 · 00:29:56

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。