閱讀 卷 6 提問者問一隻棲息在城牆上的鳥:牠的頭更優越、更珍貴、更高貴、更受尊敬,還是牠的尾巴?傳教士根據提問者的理解回答 詩聯 162

M6:162 — قند خر را گر طرب انگیختی / پیش خر قنطار شکر ریختی

قند خر را گر طرب انگیختیپیش خر قنطار شکر ریختی
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:162

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: اگر قند می‌توانست خر را به وجد آورد، آن‌گاه خروارها شکر در مقابلش می‌ریختی. معنا: مولانا می‌گوید هر موجودی رزق و طرب خاص خود را دارد. آنچه مایهٔ شادی و غذای یک موجود است، برای موجود دیگر بی‌ارزش و بی‌معناست.

شرح

مولانا در این بیت و ابیات همجوار، با یک تمثیل ساده و در عین حال عمیق، به یکی از بنیادی‌ترین حقایق هستی اشاره می‌کند: هر موجودی، با ساختار جسمی و روحی خاص خود، رزق و طرب متناسب خویش را طلب می‌کند. این‌گونه نیست که همهٔ نعمت‌ها و لذت‌ها برای همگان به یک اندازه دل‌انگیز باشند. ببینید، خر طبعاً کاه‌پسند است. هرچه قنطار قنطار شکر هم در پیشش بریزید، حتی اگر قند می‌توانست در او شوری بیافریند، فایده‌ای ندارد. نه از آن لذت می‌برد و نه در مسیر رشد او قرار می‌گیرد. این یک واقعیت آشکار است. اما همین شکر، برای طوطیان، مایهٔ حیات و سرور است؛ طوطی شکرخوار است، خر کاه‌پسند. این تمثیل تنها دربارهٔ حیوانات نیست؛ تمثیلی است برای انسان‌ها. انسان‌ها نیز، با توجه به ظرفیت‌ها، استعدادها و ساختار درونی‌شان، جویندهٔ امور متفاوتی هستند. برخی جانشان به "شکر معنوی" میل دارد و برخی به "کاه دنیا" قانع‌اند. این یک حکم اخلاقی نیست، بلکه یک توصیف وجودی است؛ طبع هر کس، غذای روح او را تعیین می‌کند. و این یک اصل مهم است در معرفت‌شناسی مولانا: اگر کسی طالب حقیقت نیست، نباید حقیقت را به اجبار در حلق او ریخت؛ زیرا نه می‌فهمد، نه لذت می‌برد، و نه اثری در او می‌گذارد. حقیقت، نقد حال هر کس نیست مگر آنکه طلبش کرده باشد.

نکات کلیدی

  • هر موجودی (انسان یا حیوان) رزق و طرب مخصوص به خود را دارد که با طبع او سازگار است.
  • آنچه برای یک موجود مایهٔ حیات و لذت است، برای دیگری بی‌معنا و بی‌فایده است.
  • مولانا این اصل را برای توضیح تفاوت در ظرفیت‌ها و علایق روحی انسان‌ها به کار می‌برد.
  • حقیقت را نمی‌توان به کسی که طالب آن نیست، تحمیل کرد؛ زیرا مطابق «نقد حال» او نیست.

Sources: d6-s05 · 01:01:00 d6-s05 · 01:34:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。