閱讀 卷 6 比喻 詩聯 1826

M6:1826 — چاش گل تن فکر تو هم‌چون گلاب / منکر گل شد گلاب اینت عجاب

چاش گل تن فکر تو هم‌چون گلابمنکر گل شد گلاب اینت عجاب
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:1826

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: بدن تو همچون انبوهی از گل است و اندیشه‌ات چون گلاب. عجیب است که این گلاب، گل را که منشأ وجود اوست انکار می‌کند. معنا: این بیت دربارهٔ ناشکری و کفران نعمت است؛ اندیشهٔ آدمی که محصول تن و جهان است، منشأ خود را نادیده می‌گیرد و انکار می‌کند.

شرح

این بیت در میانهٔ مباحث مثنوی، تمثیلی است پرمغز از کفران نعمت و نادیده گرفتن سرچشمهٔ هستی خود. مولانا در اینجا به نکته‌ای لطیف و در عین حال عمیق اشاره می‌کند: بدن آدمی را به خرمن گلی تشبیه می‌کند که اندیشه و فکر او از آن گل‌ها، همچون گلاب از گل، برگرفته شده است. حال، شگفتی در این است که این "گلاب" (یعنی فکر و اندیشهٔ حاصل از این تن و این جهان) به انکار "گل" (یعنی منشأ و سابقهٔ وجودی خود) می‌پردازد.

من بر این باورم که این تصویری گویا از غفلت و ناشکری انسان است. همان‌طور که در سیاق این ابیات می‌بینیم، مولانا از "غم منکر به حال" سخن می‌گوید؛ غمی که حال خوش و نعمت‌های جاری را از دید انسان پنهان می‌کند. اینجاست که گلابی که وجودش مدیون گل است، گل را از یاد می‌برد و حتی آن را انکار می‌کند. این انکار، "عجاب" است؛ شگفتی‌آور و مایهٔ تعجب، چرا که خود گلاب بدون گل معنا ندارد. این نمادی است از انسان ناسپاس که از گذشتهٔ پربار و نعمت‌های بی‌شماری که به وجودش قوام بخشیده‌اند، غافل می‌شود یا به عمد آن را انکار می‌کند. همان‌طور که مولانا در ابیات بعد، "کپی‌خویان کفران" را در برابر "نبی‌خویان شکر" می‌نهد، "گلابِ منکر گل" را می‌توان مصداقی از همین "کپی‌خویان" دانست که به خصلت ناسپاسی دچارند و منکر آن سرچشمه و نعمتی می‌شوند که آنان را به وجود آورده است. این نه فقط یک خطای معرفتی، که یک آفت وجودی و اخلاقی است.

نکات کلیدی

  • اندیشهٔ انسان، همچون گلاب، محصول بدن و جهان مادی است.
  • ناسپاسی یعنی نادیده گرفتن یا انکار سرچشمه و منشأ وجود خود.
  • غفلت از نعمت‌های گذشته و حال، ریشه در همین انکار دارد.
  • این بیت نقدی بر کفران نعمت و خودفراموشی است که آدمی را از شکرگزاری بازمی‌دارد.
  • مولانا این نوع انکار را یک «عجاب» (شگفتی) می‌داند، زیرا گلاب بدون گل بی‌معناست.

Sources: d6-s40 · 00:52:02

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。